Ақшаны қайтаруға, мүлік пен бизнесті сотта қорғауға көмектесемін
Азаматтық және корпоративтік істер жөніндегі заңгер. Астана, бүкіл Қазақстан бойынша жұмыс істеймін.
Шарт жасалғанға дейін құжаттарды зерделеп, перспективалар мен тәуекелдерге құқықтық баға беремін және жұмыс құнын хабарлаймын.

Сізге немен көмектесейін?
Төменнен өз жағдайыңызды таңдаңыз немесе сәйкесін таппасаңыз, маған жазыңыз.
Мен қалай жұмыс істеймін
Кеңес
Құжаттар мен жағдайды талдаймын. Мүмкіндікті, тәуекелді, мерзім мен құнын айтамын.
Шарт және стратегия
Жұмыс көлемі мен бағасын келісеміз. Бәрі жазбаша бекітіледі.
Талап хат және келіссөздер
Талап хат жіберемін және келіссөздер жүргіземін. Дауды реттеу мүмкін болмаса, талап арыз дайындаймын.
Сот
Барлық сатыдағы соттарда, Жоғарғы Сотқа дейін мүддеңізді білдіремін. Істі процестің барлық сатысында жүргіземін.
Менің тәжірибемдегі істер
Заңгерге кеткен шығын толық өтелді
Іс кассациялық сатыға дейін жетіп, сенім білдіруші қорғауға жұмсаған қаражатын қайтарып алды.
Кері талап толық қанағаттандырусыз қалды
Кәсіпкер клиенттің талабы бойынша өзінен өндірілген залалды бұрынғы қызметкерге аударуға тырысты. Олардың арасында еңбек қатынастары болмағанын дәлелдедік, сот талапты қанағаттандырудан бас тартты.
Неке бұзылды, бала анасымен қалады
Анасының мүддесін білдірдім. Сот некені бұзып, баланың тұрғылықты жерін анасымен бірге айқындады.
Мүлік иесіне қайтарылды
Жауапкер өзіне тиесілі емес жиһазды ұстап отырды. Сот оны бөтеннің заңсыз иелігінен талап етіп алды және сот шығыстарын жауапкерге жүктеді.
Қарыз толық өндірілді
Жауапкер ақшаны өз еркімен қайтармады. Сот істі жеңілдетілген тәртіппен қарап, талапты сот шығыстарын қоса алғанда толық көлемде қанағаттандырды.
Сипаттамалар өзім жүргізген істер бойынша сот шешімдеріне негізделген. Тараптардың аттарын көрсетпеймін. Бұрынғы істердің нәтижелері сіздің ісіңіз бойынша нәтижеге кепілдік бермейді.
Клиенттер не дейді
«Оның біліктілігі мен ұсақ-түйекке дейінгі мұқияттылығының арқасында іс менің пайдама шешілді. Маған шынымен көмектесіп жатқанын, істі жай ғана «өтеп» жатпағанын сездім.»
«Маған іс 100% ұтылады деген еді. Мәселем шешілді.»
«Бір ғана кеңесінің өзі қарсы тарапты әбігерге салды. Бірдеңе қайтарады деп ойламаған едім, ал сол күні, бірнеше сағаттан кейін ақша түсті.»

Айдана Кусатаева
Азаматтық және корпоративтік істер жөніндегі заңгер
Он жылдан астам Астана мен Қазақстанның басқа өңірлерінің соттарында азаматтық және корпоративтік істерді жүргіземін. Азаматтармен, ЖК-мен және компаниялармен жұмыс істеймін: борыштар, шарттар, отбасылық және мұрагерлік даулар, корпоративтік мәселелер.
Кеңес пен істі жүргізу қанша тұрады?
Кеңес 15 000 теңгеден, сотта өкілдік ету 100 000 теңгеден басталады. Қорытынды сома істің күрделілігі мен құжаттардың көлеміне байланысты. Оны материалдармен танысқаннан кейін, шарт жасалғанға дейін айтамын және шартта бекітемін.
Кеңес қалай өтеді?
Сіз жағдайды баяндайсыз, мен мән-жайларды нақтылап, құжаттарды зерделеймін және құқықтық баға беремін: перспективалар, тәуекелдер және одан әрі іс-әрекет тәртібі. Форматты келісеміз: онлайн немесе Астанада бетпе-бет.
Кеңеске не дайындау керек?
Шарт, хат алмасу, қолхаттар, чектер, актілер, талап хаттар және сот шешімдері, егер болса. Құжат болмаса да келе беріңіз: нені және қалай жинау керегін түсіндіремін.
Ұтуға кепілдік бересіз бе?
Жоқ, мұны бірде-бір адал заңгер уәде етпеуі керек. Перспективалар мен тәуекелдерді жұмыс басталғанға дейін бағалаймын. 91% көрсеткіші істерді дайындау тәсілін көрсетеді, бірақ сіздің жағдайыңызды бағалаудың орнын баспайды.
Жағдайды баяндаңыз: іс перспективаларын бағалаймын
Бастапқы кеңес: позицияға, тәуекелдерге құқықтық баға және іс-әрекет тәртібі. Кеңес онлайн немесе Астанада бетпе-бет.
Дс-Жм 9:30-18:30, түскі үзіліс 13:00-14:30
Астанадағы және бүкіл Қазақстандағы заңгер қызметтері
Азаматтық және корпоративтік істер. Өзіңізге жақынын таңдаңыз: жеке тұлғаларға немесе бизнеске.
Тағы қандай істерді аламын
Тағы қандай істерді аламын
Жағдайыңызды талдағыңыз келе ме?
Оны WhatsApp-қа жазыңыз, мен іс-әрекет тәртібін ұсынамын.
Астанада қарызды өндіріп алу
Қолхат, картаға аударым немесе тек хат алмасу. Дәлелдерді бағалап, өндіріп алу тәсілін таңдаймын: талап хаттан сотқа дейін.
Таныс жағдай ма?
- Борышкер ақшаны қолхат немесе қарыз шарты бойынша қайтармайды
- Ақша картаға аударылған, бірақ қолхат жоқ
- Борышкер қарызды мойындайды, бірақ уақыт созады
- Сот шешімі бар, бірақ ақша түспей жатыр
Мен қалай жұмыс істеймін
- Дәлелдерді талдап, талап қою мерзімін тексеремін
- Талап хат дайындап, борышкермен келіссөз жүргіземін
- Талап арыз беремін және мүлікті жасыру тәуекелі нақты болса, талапты қамтамасыз ету туралы өтінішхат мәлімдеймін
- Істі сотта, апелляция мен кассацияны қоса алғанда, жүргіземін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қарызды қолхатсыз өндіріп алуға бола ма?
Иә, егер ақшаның берілгені және оны қайтару шарты басқа дәлелдермен расталса: банк аударымдарымен, хат алмасумен, әңгіменің аудиожазбасымен. Олардың жеткіліктілігі нақты іс бойынша бағаланады.
Борышкердің мүлкі болмаса ше?
Талап арыз бергенге дейін борышкердің табысы мен мүлкі бар-жоғын бағалаймыз. Сот шешімінің өзі ақшаны қайтармайды: өндіріп алатын ештеңе болмаса, орындау созылуы мүмкін. Атқарушылық құжатты қайта ұсынуға болады, ал өндіріп алу борышкердің табысына да қолданылады.
Заңгерге кеткен шығынды өндіріп алуға бола ма?
Мұндай талап мәлімдеуге болады. Сот оны қарап, растайтын құжаттар мен ақылға қонымдылықты ескере отырып, қандай мөлшерде қанағаттандыру керегін шешеді. Мүліктік даулар бойынша өкілге жұмсалған шығыстар талаптың қанағаттандырылған сомасының 10%-ынан аспауы керек (ҚР АПК-нің 113-бабы).
Астанада жылжымайтын мүлік және тұрғын үй даулары
Сатып алу, сату, жалға алу, үлестік құрылыс, құқық туралы даулар. Мәмілеге дейін құжаттарды тексеремін және дау басталып кетсе, мүддеңізді білдіремін.
Таныс жағдай ма?
- Пәтерді, үйді, жер учаскесін сатып алу немесе сату
- Құрылыс салушымен даулар: тапсыруды кешіктіру, кемшіліктер
- Меншік құқығын тану, үлесті бөліп шығару
- Шығару, кіргізу, тұрғын үйді пайдалану тәртібі
- Жалға алушылармен, көршілермен, ПИК және МИБ-пен даулар
Мен қалай жұмыс істеймін
- Құқық белгілейтін құжаттарды, объектінің тарихын және сатушының өкілеттігін тексеремін
- Шарттарды дайындаймын және тексеремін
- Келіссөздер мен сотқа дейінгі реттеуді жүргіземін
- Сотта өкілдік етемін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Пәтерді сатып алар алдында қалай тексеру керек?
Құқық белгілейтін құжаттар, ауыртпалықтар мен тыйымдар, құқық ауысуларының тарихы, сатушының немесе оның өкілінің өкілеттігі, сатушы жұбайының келісімі, сондай-ақ пәтерде кім тіркелгені және онда кім тұруға құқылы екені тексеріледі. Мекенжай бойынша тіркеу мен тұрғын үйді пайдалану құқығы бір нәрсе емес, сондықтан екеуі де тексеріледі. Мұны кепілпұл бергенге дейін жасау керек.
Құрылыс салушы үйді тапсыруды кешіктірсе не істеу керек?
Шартты зерделеп, тұрақсыздық айыбын талап ететін талап хат жібереміз. Жағдайға қарай шартты бұзуды және ақшаны қайтаруды талап етуге болады.
Меншік иесінің бұрынғы отбасы мүшесін шығаруға бола ма?
Бұл тұру негіздеріне және іс мән-жайларына байланысты. Шешімді сот қабылдайды, сондықтан ұстанымды дұрыс құру маңызды.
Астанада отбасылық даулар: ажырасу, алимент, мүлікті бөлу
Ажырасу, алимент, мүлікті бөлу, балаларға қатысты мәселелер. Алдымен келісуге бола ма, соны қараймыз: келіссөздер, келісім, медиация. Келісу мүмкін болмаса, басты нәрсе баланың мүддесі болып қалатын сотта мүддеңізді білдіремін.
Таныс жағдай ма?
- Некені сот арқылы бұзу
- Бірлесіп тапқан мүлік пен қарыздарды бөлу
- Балаға немесе жұбайға алимент өндіріп алу
- Балалардың тұрғылықты жері және араласу тәртібі
- Неке шарты
Мен қалай жұмыс істеймін
- Ортақ мүлік пен қарыздардың құрамын бағалаймын
- Екінші тараппен келіссөздер жүргіземін
- Келісім немесе талап дайындаймын
- Дәлелдер жинаймын
- Сотта өкілдік етемін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Балаға алимент мөлшері қандай?
Табыстан үлес ретінде өндірілгенде: бір балаға: төрттен бірі, екі балаға: үштен бірі, үш және одан көп балаға: жартысы. Сот мән-жайларды ескеріп мөлшерді өзгертуі немесе тұрақты ақшалай сома белгілеуі мүмкін.
Жұбайлардың біріне ресімделген мүлік бөліне ме?
Иә, егер ол некеде табылса және жеке меншік болып табылмаса. Мүліктің кімге ресімделгенінің маңызы жоқ.
Сотсыз келісуге бола ма?
Көбіне иә. Алиментті нотариаттық келісіммен, мүлікті бөлуді де нотариустағы келісіммен ресімдеуге болады. Балалардың тұрғылықты жері мен қарым-қатынас тәртібі туралы ата-ана жазбаша келісе алады, ал қарым-қатынас туралы дауды алдымен қорғаншылық және қамқоршылық органы қарайды. Келісуге медиатор көмектесе алады. Бірақ нотариаттық келісім балаларға қатысты барлық мәселені бірден шешпейді, келісім болмаса, шешімді сот қабылдайды.
Астанада мұрагерлік істер
Мұраны қабылдауды сүйемелдеймін және мұрагерлер дауласса немесе құжаттар дұрыс ресімделмесе, мүддеңізді білдіремін.
Таныс жағдай ма?
- Мұраны нотариуста ресімдеу
- Мұраны қабылдаудың алты айлық мерзімі өтіп кетті
- Мұраның құрамы немесе үлестердің мөлшері туралы дау
- Өсиетке дау айту
- Мұралық мүлікті бөлу
Мен қалай жұмыс істеймін
- Мұрагерлер шеңбері мен мұраның құрамын анықтаймын
- Нотариуста сүйемелдеймін
- Негіздерді бағалаймын және мерзімді қалпына келтіру мәселесі бойынша сотта мүддеңізді білдіремін
- Мұрагерлер арасындағы дауларда өкілдік етемін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мұраны қабылдау мерзімі өтіп кетсе не істеу керек?
Жағдайға байланысты. Мұраны іс жүзінде қабылдасаңыз, кейде нотариусқа құжаттар немесе мұраны қабылдау фактісін анықтау туралы сотқа арыз жеткілікті. Қабылдамаған болсаңыз, сот дәлелді себептер (ауыр ауру, дәрменсіз жағдай және сол сияқтылар) болғанда, егер сіз сол себептер жойылғаннан кейін алты ай ішінде жүгінсеңіз, мерзімді қалпына келтіре алады (АК-нің 1072-3-бабы).
Міндетті үлес деген не?
Мұра қалдырушының кәмелетке толмаған немесе еңбекке жарамсыз балаларының, сондай-ақ оның еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-анасының өсиеттің мазмұнына қарамастан заң бойынша тиесілі үлестің кемінде жартысын алу құқығы (АК-нің 1069-бабы).
Қарыздар мұра бойынша ауыса ма?
Иә. Мұрагерлер мұра қалдырушының қарыздары бойынша өздеріне ауысқан мүліктің құны шегінде жауап береді.
Астанада еңбек даулары
Жұмыскерлер мен жұмыс берушілерді қорғаймын: жұмыстан шығару, жалақы, еңбек шарты, тәртіптік жазалар.
Таныс жағдай ма?
- Заңсыз жұмыстан шығару
- Жалақыны кешіктіру немесе төлемеу
- Тәртіптік жазалар
- «Өз еркімен» жұмыстан шығуға мәжбүрлеу
- Жұмыс берушілер үшін: еңбек шарттары, бұйрықтар, жұмыстан шығару рәсімі
Мен қалай жұмыс істеймін
- Құжаттарды және рәсімнің сақталуын тексеремін
- Келісім комиссиясына жүгіну керек пе, әлде бірден сотқа баруға бола ма, соны анықтап, өтініш дайындаймын
- Талап беремін
- Сотта өкілдік етемін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жүгіну мерзімдері бар ма?
Иә, және олар қысқа. Жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша келісім комиссиясына бір ай ішінде, содан кейін сотқа екі ай ішінде жүгінеді. Комиссиясыз сотқа жүгінуге құқылы адамдар үшін ҚР Конституциялық Сотының 12.06.2026 № 88-НҚ нормативтік қаулысынан кейін бір жылдық мерзім қолданылады. Жалақы туралы талаптарды үш жыл ішінде мәлімдеуге болады. Бұйрықты алған бойда жүгініңіз.
Алдымен келісім комиссиясына бару керек пе?
Жалпы ереже бойынша еңбек дауларын алдымен келісім комиссиясы қарайды, бірақ Еңбек кодексі жұмыскерлер мен жұмыс берушілердің бір бөлігіне бірден сотқа жүгінуге мүмкіндік береді. Бұл комиссияның құрылғанына ғана емес, жұмыс беруші мен жұмыскердің санатына байланысты. Сіздің жағдайыңыз бойынша тексереміз.
Мәжбүрлі жұмыссыз жүрген уақыт үшін жалақы өндіріп алуға бола ма?
Иә. Жұмыскер жұмысқа қайта алынса, оған мәжбүрлі бос жүрген уақыт үшін жалақы төленеді, бірақ алты айдан аспайтын мерзімге (ЕК-нің 161-бабы).
Астанада тұтынушылар құқығын қорғау
Сапасыз тауар, бұзылған жөндеу, шартқа сәйкес емес қызмет. Талапты таңдауға және оның тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заң бойынша орындалуына қол жеткізуге көмектесемін.
Таныс жағдай ма?
- Сапасыз тауар сатып алдыңыз, сатушы ақшаны қайтарудан бас тартады
- Жөндеу, жиһаз немесе терезелер кемшілікпен жасалған
- Жұмысты орындау немесе жеткізу мерзімдері бұзылды
- Шарттан бас тартқаннан кейін алдын ала төлем қайтарылмады
Мен қалай жұмыс істеймін
- Шартты тексеріп, бұзушылықтарды тіркеймін
- Тұрақсыздық айыбының есебімен талап хат жасаймын
- Сапа туралы дау арнайы білімді қажет етсе, сараптамаға сұрақтар дайындаймын
- Сотта мүддеңізді білдіремін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Сатушы талап хатқа жауап бермесе не істеу керек?
Жібергеніңіздің дәлелдерін сақтаңыз. Сатушы немесе орындаушы талаптармен келіспесе, он күнтізбелік күн ішінде дәлелді жазбаша жауап беруге міндетті. Жауап болмаса, тұтынушылардың құқықтарын қорғау органына немесе сотқа жүгінуге болады. Тұрақсыздық айыбы үнсіздік фактісінің өзіне емес, қандай талап қойғаныңызға және оны орындау мерзімі бұзылғанына байланысты.
Сараптама қажет пе?
Дауға байланысты. Кемшілік анық болып, сатушы оны жоққа шығармаса, сараптама қажет болмауы мүмкін. Кемшіліктің себебі немесе оны жою құны туралы дауласса, әдетте сараптамасыз болмайды. Сарапшының қорытындысын сот басқа дәлелдемелермен бірге бағалайды.
Моральдық зиянның өтемақысын алуға бола ма?
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнама тұтынушының құқығы бұзылған кезде мұндай өтемақыға жол береді. Мөлшерін сот анықтайды.
Астанада залалды өтеу
Егер сізге залал келтірілсе, кінәлі оны өтеуге міндетті. Зиянның мөлшерін растауға және кінәліге талап қоюға көмектесемін.
Таныс жағдай ма?
- Пәтерді көршілердің су басуы
- ЖКО: сақтандырушының толық төлемеуі немесе сақтандырудан тыс зиян
- Мүлікті бүлдіру
- Денсаулыққа зиян
Мен қалай жұмыс істеймін
- Оқиға туралы құжаттарды зерделеп, талапты кімге және қандай негізде қою керектігін анықтаймын
- Тәуелсіз бағалауға тапсырыс беруге көмектесемін және бағалаушының есебін тексеремін
- Төлем азайтылып берілсе, сақтандыру компаниясына, ал залал сақтандыру төлемінен көп болса, зиян келтірушіге талап хат дайындаймын
- Талап арыз дайындап, сотта мүдделеріңізді білдіремін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Су басқаннан кейін бірден не істеу керек?
Акт жасау үшін ПИК, ПИБ немесе басқарушы компания өкілдерін шақырып, зақымдарды суретке түсіру. Залал ұлғаймауы үшін шұғыл шараларды қабылдау керек: суды жабу, кептіру, мүлікті құтқару. Бірақ қалпына келтіру жөндеуіне дейін бәрін тіркеп алыңыз және мүмкін болса, кінәліні және бағалаушыны шақырыңыз.
Сақтандыру төлемі жөндеуге жетпесе ше?
Бұл екі түрлі талап. Сақтандырушы заң немесе сақтандыру шарты бойынша тиесіліден аз төлесе, талап сақтандырушыға қойылады. Залал сақтандырушы төлеуге міндетті сомадан көп болса, айырманы кінәліден талап етуге болады.
Залалды бағалауды кім төлейді?
Алдымен сіз. Содан кейін бұл шығыстарды залалмен бірге өндіріп алуға мәлімдеуге болады, ал оларды қандай мөлшерде қанағаттандыруды сот шешеді.
Астанада шарттық даулар және контрагенттерден қарызды өндіру
Контрагент төлемейді, мерзімді бұзады немесе шартты бұзды. Берешекті өндіремін және бизнестің мүддесін білдіремін: талап хат, талап арыз, сот.
Таныс жағдай ма?
- Сатып алушы жеткізілген тауарды төлемеді
- Мердігер мерзімді бұзды немесе жұмысты сапасыз орындады
- Контрагент мөлшерлес емес тұрақсыздық айыбын талап етеді
- Шартты бұзу қажет
Мен қалай жұмыс істеймін
- Шарт пен бастапқы құжаттарды талдаймын
- Талап хат жұмысын және келіссөздерді жүргіземін
- Талап арыз беремін, ал активтерді шығару тәуекелі болса, қамтамасыз ету шаралары туралы бөлек өтінішхат мәлімдеймін
- Мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотта өкілдік етемін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тұрақсыздық айыбын азайтуға бола ма?
Егер тұрақсыздық айыбы кредитордың залалымен салыстырғанда тым көп болса, сот борышкердің талабы бойынша оны азайтуға құқылы (АК 297-бабы).
Жеткізу туралы дауда ең маңыздысы не?
Жеткізу мен оның қабылдануын растайтын құжаттар: шарт, қол қойылған жүкқұжаттар, актілер, шот-фактуралар, хат алмасу. Салыстыру актісі пайдалы, әсіресе оған борышкер қол қойған болса, бірақ әр іске міндетті емес: борышты онсыз да дәлелдеуге болады.
Компаниялар арасындағы даулар қай сотта қаралады?
Әдетте мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттарда.
Астанада бизнеске арналған шарттық жұмыс
Шарт сізді қорғауы керек, дауға себеп болмауы керек. Қол қойылғанға дейін шартты жасаймын, тексеремін және талаптарын дайындаймын.
Таныс жағдай ма?
- Нақты мәмілеге арналған шарт қажет
- Контрагент өз шарт жобасын жіберді
- Серіктестің сенімділігін тексеру қажет
- Мердігерлік, қызмет көрсету, заем, жалдау, жеткізу шарттары
Мен қалай жұмыс істеймін
- Мәмілені және сіздің тәуекелдеріңізді зерделеймін
- Шарт жобасын немесе контрагент жобасына түсініктемелері бар түзетулерді дайындаймын
- Келіспеушіліктер хаттамасын дайындаймын
- Уағдаластық бойынша мәтінді контрагентпен келісуді сүйемелдеймін
- Контрагентті ашық дереккөздер бойынша тексеремін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса да келе беріңіз: оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Нәтижесінде мен не аламын?
Міндетке қарай: дайын шарт жобасы, не сіздің жобаңызға түзетулер мен тәуекелдер бойынша түсініктемелер, не контрагент жобасына келіспеушіліктер хаттамасы. Қажет болса, мәтінді екінші тараппен келісуге қатысамын. Жұмыс көлемі мен нәтижесін бастамас бұрын бекітеміз.
Контрагентте не тексеріледі?
Тіркеу мен мәртебе, басшы мен құрылтайшылар, сот даулары, салық берешегі және жалған компанияның белгілері.
Шартты контрагент жіберсе, талаптарды қалай өзгертуге болады?
Келіспеушіліктер хаттамасы жасалады: сіз даулы тармақтардың өз редакцияңызды ұсынасыз, ал тараптар түпкілікті мәтінді келіседі.
Астанада корпоративтік құқық және ЖШС қатысушыларының даулары
ЖШС құрудан бастап серіктестер қақтығысында үлес пен бақылауды қорғауға дейін. Бизнес тәуекелдерін азайтатын құрылымды құруға көмектесемін.
Таныс жағдай ма?
- ЖШС немесе ЖК ашасыз және дұрыс құрылым қажет
- Серіктестің бизнесіне кіресіз немесе үлесті сатасыз
- Қатысушылар арасында немесе директормен қақтығыс
- Корпоративтік шарт немесе жарғыға өзгерістер қажет
- Ірі мәміле немесе мүдделілік бар мәміле
Мен қалай жұмыс істеймін
- Бизнес құрылымын және әр қатысушының тәуекелдерін талдаймын
- Құрылтай құжаттарын, жарғыны, корпоративтік шартты дайындаймын
- Үлестермен жасалатын мәмілелерді және ірі мәмілелерді сүйемелдеймін
- Қатысушылардың құқықтарын келіссөздерде және сотта қорғаймын
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса, оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Корпоративтік шарт деген не және ол не үшін қажет?
Бұл қатысушылардың бизнесті басқару ережелері туралы келісімі: қалай дауыс береді, директорды кім тағайындайды, үлес қандай шарттармен сатылады, серіктестердің бірі шыққанда не болады. Ол жарғыны толықтырады және қақтығыстың алдын алуға көмектеседі.
ЖШС қатысушысы компания құжаттарын талап ете ала ма?
Қатысушы серіктестіктің қызметі туралы ақпарат алуға құқылы. Тәртібі мен көлемі заңмен және жарғымен айқындалады. Қол жеткізуден бас тартса, бұған дау айтуға болады.
ЖШС-дағы үлесті қалай сатуға болады?
Тәртіп заң мен жарғыға байланысты. Әдетте қалған қатысушыларда сатып алудың басым құқығы бар, және үлес алдымен соларға ұсынылады. Тарапы жеке тұлға болып табылатын үлесті иеліктен шығару шартын нотариус куәландырады. Содан кейін қатысушылар туралы мәліметтер белгіленген тәртіппен өзгертіледі. Басым құқық бұзылса, қатысушы сотта сатып алушының құқықтарын өзіне ауыстыруды талап ете алады. Толығырақ «ЖШС-тен қалай шығуға болады» мақаласында.
Астанада бизнесті заңдық сүйемелдеу
Штаттағы қызметкерсіз компанияңызға тұрақты заңгер: шарттар, талап хаттар, кеңестер және сот.
Таныс жағдай ма?
- Штаттық заңгер жоқ, ал сұрақ көп
- Клиенттермен және жеткізушілермен шарттар көп
- Шартты қол қоймас бұрын тез тексеру қажет
- Даулар мен төлемді кешіктіру жиі болады
Мен қалай жұмыс істеймін
- Ай сайынғы көлемге кіретін міндеттер тізбесін келісеміз: мысалы, шарттар мен кеңестердің саны
- Байланыс форматы мен жұмыс тәртібін бекітеміз
- Шарттарды тексеремін, талап хаттар дайындаймын, ағымдағы мәселелер бойынша кеңес беремін
- Дауды шешу мүмкін болмаса, сотта мүддеңізді білдіремін
Не қажет болады
Кейбір құжаттар болмаса, оларды қалай алуға болатынын айтамын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Сүйемелдеу қанша тұрады және оған не кіреді?
Құны көлемге байланысты: айына шарттардың, талап-арыздардың (претензиялардың) және кеңестердің саны. Абоненттік көлемге не кіретінін шартта бекітеміз. Келісілген көлемнен тыс сот істері мен шұғыл тапсырмалар, әдетте, бөлек төленеді, бұл да алдын ала келісіледі.
Бір реттік жүгінулерден несімен жақсы?
Заңгер сіздің бизнесіңіз бен құжаттарыңызды біледі, сұрақтарға тезірек жауап береді, ал тәуекелдер дау туындағаннан кейін емес, шартқа қол қойылғанға дейін анықталады.
Құжаттарды қалай беруге болады?
WhatsApp немесе электрондық пошта арқылы. Сақтау және алмасу форматын келісім жасасқан кезде келісеміз.
Заңгердің мақалалары: заң мен тәжірибе бойынша
Жиі кездесетін жағдайларды қарапайым тілмен талдаймын. Ақша мен мерзімді жоғалтпау үшін не істеу керек.
Қарызыңызды қайтармады: не істеу керек
Сотқа дейін не істеу керек, қандай дәлелдер жинау керек және борышкердің мүлікті жасырып үлгермеуіне қалай жол бермеу керек.
Талдауды оқу АзаматтарғаНәтиже беретін талап хатты қалай жазу керек
Сауатты талап хат даулардың едәуір бөлігін сотсыз шешеді. Нашар талап хат тек ұстанымды әлсіретеді.
Талдауды оқу Сот және процессТалап қою мерзімі: сотқа жүгінуді неге кейінге қалдыруға болмайды
ҚР АК бойынша жалпы талап қою мерзімі үш жыл. Оны өткізіп алсаңыз, тіпті даусыз істі де ұтылып қалуыңыз мүмкін.
Талдауды оқу АзаматтарғаҚолхатсыз заем: сотта қарызды немен дәлелдеуге болады
Ақша берілген, бірақ қолхат жоқ. Сот қандай дәлелдерді қабылдайтынын және ұсақ нәрселер үшін ұтылып қалмаудың жолын талдаймыз.
Талдауды оқу АзаматтарғаМұраны қабылдауға алты ай
Мұраны қалай қабылдау керек, мерзім өтіп кетсе не істеу керек және мұрагерлер арасындағы даулар қалай шешіледі.
Талдауды оқу АзаматтарғаЕрлі-зайыптылардың мүлкін бөлу: не бөлінеді, не бөлінбейді
Бірлескен және жеке меншік, ерлі-зайыптылардың үлестері және сотқа жүгіну мерзімдері.
Талдауды оқу АзаматтарғаМердігер жөндеуді бүлдірді немесе мерзімді бұзды
Жөндеу, жиһаз немесе қызмет шартқа сәйкес келмесе, бұзушылықтарды қалай тіркеп, ақшаны қалай қайтаруға болады.
Талдауды оқу АзаматтарғаПәтер сатып алу: ақшаны жоғалтпау үшін нені тексеру керек
Жылжымайтын мүлік мәмілесі өмірдегі ең ірі мәміле. Кепілпұл бергенге дейін қандай құжаттарды тексеру керегін айтамын.
Талдауды оқу БизнескеШарттардағы ҚҚС 16%: ЖШС мен ЖК нені тексеруі керек
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тың базалық мөлшерлемесі 12%-дан 16%-ға өсті. Шарттар жаңартылмаса, баға туралы дау сөзсіз дерлік.
Талдауды оқу БизнескеЖШС қатысушыларының қақтығысы: бизнесті жоғалтпау үшін не істеу керек
Серіктестер ұрысып қалды, директор есеп бермейді, құжаттарға қол жеткізу жоқ. Іс-қимыл тәртібін талдаймыз.
Талдауды оқу Сот және процессЗаңгерге кеткен шығынды ұтылған тараптан қалай қайтаруға болады
Істі ұтқан соң өкілге кеткен шығынды өндіріп алуға болады. Бірақ сот оны автоматты түрде және әрдайым толық көлемде тағайындамайды.
Талдауды оқу Сот және процессҚазақстандағы кассация: не өзгерді және жаңа тәртіпті қалай пайдалану керек
Сот реформасы туралы заң кассациялық шағым жасауды жеңілдетті: алдын ала қарау алынып тасталды, шағымды шешім заңды күшіне енген күннен бастап алты ай ішінде беруге болады.
Талдауды оқу АзаматтарғаҚолхат бойынша қарыз: ақшаны қалай қайтаруға болады
Қолхатта не болуы керек және қарыз алушы ақшаны бермесе, қалай әрекет ету керек.
Талдауды оқу БизнескеШарт бойынша тұрақсыздық айыбы: қалай есептеу және өндіріп алу керек
Тұрақсыздық айыбын қашан талап етуге болады, оны қалай есептейді және сот неге кейде оны азайтады.
Талдауды оқу АзаматтарғаБалаға алимент: мөлшері және өндіріп алу тәртібі
Балаларға табыстың қандай үлесі тағайындалады және арызды қалай беру керек.
Талдауды оқу АзаматтарғаМұраны қабылдау мерзімі өтіп кетті: не істеу керек
Алты ай өтіп кетсе не істеу керек: нотариусқа, ерекше іс жүргізуге немесе сотқа талап арызбен.
Талдауды оқу Сот және процессСот бұйрығы: ол қашан мүмкін
Сот бұйрығы қандай талаптар бойынша шығарылады және неліктен қолхат бойынша қарапайым қарыз талаппен өндіріледі.
Талдауды оқу Сот және процессWhatsApp-тағы хат алмасу сотта дәлел ретінде
Сот бағалай алуы үшін хабарламаларды қалай сақтау және ұсыну керек.
Талдауды оқу АзаматтарғаКепілпұл мен аванс: жылжымайтын мүлік сатып алғанда айырмашылығы неде
Мәміле бұзылса не қайтарылады және ақшаны жоғалтпау үшін оны қалай ресімдеу керек.
Талдауды оқу АзаматтарғаЗаңсыз жұмыстан шығару: жұмысқа қалай қайта орналасып, өтемақы алуға болады
Жүгіну мерзімдері және жұмыскерге қандай құжаттар керек.
Талдауды оқу БизнескеШарт жасасар алдында контрагентті қалай тексеру керек
Адал емес компаниямен мәміле жасамау үшін қандай мәліметтерді тексеру керек.
Талдауды оқу БизнескеЖШС-дан қалай шығуға болады: үлесті сату және серіктестіктің сатып алуы
Серіктестіктен қалай шығып, үлес үшін ақша алуға болады.
Талдауды оқу Сот және процессБітімгершілік келісім: ол қашан сот шешімінен тиімдірек
Бітімгершілік келісімді қалай жасасуға болады және ол тараптарға не береді.
Талдауды оқу Сот және процессҚазақстанда сотқа талап арызды қалай беру керек: қадамдық нұсқаулық
Талап арыз неден тұрады, қайда беріледі және қандай қателер арызды қайтаруға әкеледі.
Талдауды оқу АзаматтарғаАжырасқанда және некеде бизнесті бөлу: не бөлінеді, не бөлінбейді
ЖШС-дағы жеке және ортақ үлес, бизнестен түсетін табыс, талап қою мерзімі және компанияны қалай қорғауға болады.
Талдауды оқу АзаматтарғаЗайыбын асырауға алимент: кімнің құқығы бар
Әйелі немесе бұрынғы әйелі асырауды қашан талап ете алады, сот соманы қалай айқындайды және төлемнен қашан босатады.
Талдауды оқу АзаматтарғаАжырасқаннан кейін бала кіммен қалады және онымен қалай араласуға болады
Баланың тұрғылықты жері қалай айқындалады, сот нені ескереді және бөлек тұратын ата-ананың қандай құқықтары бар.
Талдауды оқу АзаматтарғаҚазақстандағы неке шарты: не жазуға болады
Неке шарты қашан жасалады, оған не енгізуге болады, нені болмайды және оны қалай даулайды.
Талдауды оқу Анықтамалықportal-sot.kz арқылы талап арызды қалай беру керек
«Сот кабинетінің» орнына Сот органдарының бірыңғай порталы: не қажет және құжаттарды онлайн қалай беруге болады.
Талдауды оқу АнықтамалықЖСН бойынша қарыздарды және шетелге шығуға тыйымды қалай тексеру керек
Атқарушылық іс жүргізудің бар-жоғын және бөлек шетелге шығуға шектеудің бар-жоғын ресми түрде қайдан білуге болады.
Талдауды оқу АнықтамалықПәтерді қалай тексеру керек: eGov-тағы Ф-2 анықтамасы
Меншік иесі кім, тыйым немесе кепіл бар ма: мәмілеге дейін қандай анықтамаға тапсырыс беру керек және оның түпнұсқалығын қалай тексеру керек.
Талдауды оқу АнықтамалықКомпанияны БСН бойынша қалай тексеру керек
Тіркеу, салық борыштары, атқарушылық іс жүргізулер: серіктесті тегін тексеру, ЖШС үшін және ЖК үшін бөлек.
Талдауды оқу АнықтамалықСоттылық туралы анықтама онлайн
Соттылықтың бар-жоғы туралы анықтаманы, оның ішінде балаға және шетелде пайдалану үшін қалай алуға болады.
Талдауды оқу Анықтамалық«Әділет» сайтынан заңды қалай табу керек
ҚР заңдарының ресми мәтінін қайдан оқуға болады және жағдайыңыз болған күнгі редакцияны қалай таңдау керек.
Талдауды оқу АнықтамалықЛицензияны БСН/ЖСН бойынша қалай тексеру керек
Компанияда немесе ЖК-де лицензия, оған қосымша немесе хабарлама бар ма: eLicense.kz сайтында тексеру.
Талдауды оқу Сот және процессАр-намыс пен іскерлік беделді қорғау: өтірікті қалай теріске шығаруға болады
Сіз немесе компанияңыз туралы әлеуметтік желілерде, БАҚ-та немесе мессенджерлерде жалған мәліметтер таратса не істеу керек.
Талдауды оқу АнықтамалықМемлекеттік сайттарда өзіңіз нені тексере аласыз
Салық борыштары, борышкерлер, банкроттар, лицензиялар, компанияны тіркеу: бөгде адамның келісімінсіз тегін тексерулер.
Талдауды оқуЖағдайыңыз бойынша кеңес қажет пе?
Мақала бағдар береді, ал шешім құжаттарға байланысты. Сіздің құжаттарыңызды талдайық.
Анықтамалық: мемлекеттік сервистер қарапайым тілмен
Қазақстанның ресми порталдары бойынша қадамдық нұсқаулықтар: онлайн сот, қарыздар, жылжымайтын мүлік, компанияларды тексеру, анықтамалар және заңдар. Клиенттер маған жиі қоятын сұрақтарды жинадым.
portal-sot.kz арқылы талап арызды қалай беру керек
«Сот кабинетінің» орнына Сот органдарының бірыңғай порталы: не қажет және құжаттарды онлайн қалай беруге болады.
Талдауды оқу АнықтамалықЖСН бойынша қарыздарды және шетелге шығуға тыйымды қалай тексеру керек
Атқарушылық іс жүргізудің бар-жоғын және бөлек шетелге шығуға шектеудің бар-жоғын ресми түрде қайдан білуге болады.
Талдауды оқу АнықтамалықПәтерді қалай тексеру керек: eGov-тағы Ф-2 анықтамасы
Меншік иесі кім, тыйым немесе кепіл бар ма: мәмілеге дейін қандай анықтамаға тапсырыс беру керек және оның түпнұсқалығын қалай тексеру керек.
Талдауды оқу АнықтамалықКомпанияны БСН бойынша қалай тексеру керек
Тіркеу, салық борыштары, атқарушылық іс жүргізулер: серіктесті тегін тексеру, ЖШС үшін және ЖК үшін бөлек.
Талдауды оқу АнықтамалықСоттылық туралы анықтама онлайн
Соттылықтың бар-жоғы туралы анықтаманы, оның ішінде балаға және шетелде пайдалану үшін қалай алуға болады.
Талдауды оқу Анықтамалық«Әділет» сайтынан заңды қалай табу керек
ҚР заңдарының ресми мәтінін қайдан оқуға болады және жағдайыңыз болған күнгі редакцияны қалай таңдау керек.
Талдауды оқу АнықтамалықЛицензияны БСН/ЖСН бойынша қалай тексеру керек
Компанияда немесе ЖК-де лицензия, оған қосымша немесе хабарлама бар ма: eLicense.kz сайтында тексеру.
Талдауды оқу АнықтамалықМемлекеттік сайттарда өзіңіз нені тексере аласыз
Салық борыштары, борышкерлер, банкроттар, лицензиялар, компанияны тіркеу: бөгде адамның келісімінсіз тегін тексерулер.
Талдауды оқуНұсқаулықтар анықтамалық сипатта. Мемлекеттік органдардың порталдары кейде бөлімдер мен батырмалардың атауын өзгертеді. Бірдеңе сәйкес келмесе, маған жазыңыз, көмектесемін.
Жағдайыңыз бойынша көмек керек пе?
Нұсқаулық қайдан қарау керектігін көрсетеді. Нәтижемен не істеу керектігін бірге талдаймыз.
Тұрақсыздық айыбының калькуляторы
Ақшалай міндеттеменің мерзімін өткізгені үшін өсімпұлды есептеу: шарттағы мөлшерлеме бойынша немесе Азаматтық кодекстің 353-бабы бойынша, Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі негізінде. Ішінара төлемдерді ескереді.
Нені білу маңызды
- Тұрақсыздық айыбы заңда немесе шартта айқындалса, өндіріліп алынады. Кредитор залал келтірілгенін дәлелдеуге міндетті емес (АК-нің 293-бабы).
- АК-нің 353-бабы бойынша тұрақсыздық айыбы, егер заңда немесе шартта тұрақсыздық айыбының өзге мөлшері белгіленбесе, қолданылады. Шартта өз өсімпұлы келісілсе, есеп 353-бапқа қосымша емес, шарт бойынша жүргізіледі.
- АК-нің 353-бабы бойынша мөлшер міндеттеме орындалған күнгі Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі негізінде есептеледі. Борышты сот тәртібімен өндіргенде кредитор талап арыз берілген күнгі, шешім шығарылған күнгі немесе нақты төлем күнгі мөлшерлемені таңдай алады.
- Тұрақсыздық айыбы кредитордың залалымен салыстырғанда тым жоғары болса, сот борышкердің талабы бойынша міндеттеменің орындалу дәрежесін және тараптардың назар аударуға тұрарлық мүдделерін ескере отырып, оны азайтуға құқылы (АК-нің 297-бабы). Сондықтан сотта түпкілікті сома есептік сомадан аз болуы мүмкін.
- Негізгі борыш бойынша талап қою мерзімі өткенде тұрақсыздық айыбы туралы талап бойынша да мерзім өтеді (АК-нің 179-бабы).
- Калькулятор мерзімі өткен күндерді төлемнің соңғы күнінен кейінгі күннен бастап есеп күнін қоса алғанда есептейді. Шартта өзге тәртіп белгіленсе, есепті түзету керек.
Егер тұрақсыздық айыбын сізден талап етсе
Борышкер сотқа тұрақсыздық айыбын азайту туралы талап мәлімдеуге құқылы (АК-нің 297-бабы). Әдетте мұны бірінші сатыдағы сотта жасайды: талап арызға пікірде немесе жеке өтінішхатпен. Сот тұрақсыздық айыбын борышкер сұрағаны үшін ғана азайтпайды. Оның кредитордың залалымен салыстырғанда тым жоғары екенін негіздеу керек.
Тұрақсыздық айыбын азайту туралы өтінішхатта әдетте мыналар келтіріледі:
- тұрақсыздық айыбы сомасы мен борыш сомасының, сондай-ақ тұрақсыздық айыбы мөлшерлемесі мен Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің арақатынасы;
- міндеттеменің қандай бөлігін орындап қойғаныңыз;
- кредиторда залалдың болмауы немесе оның мөлшерінің елеусіздігі;
- мерзімді өткізу себептері және назар аударуға тұрарлық басқа мән-жайлар.
Ісіңіздің материалдарын ескере отырып, тұрақсыздық айыбын азайту туралы өтінішхат дайындаймын.
Есеп анықтамалық сипатта болады және құқықтық бағаның орнын баспайды. Есептеу тәртібі шарттың талаптары мен істің мән-жайларына байланысты. Толығырақ «Шарт бойынша тұрақсыздық айыбы: қалай есептеу және өндіріп алу керек» мақаласында.
Талап-арыз (претензия) немесе талап арыз үшін есеп керек пе?
Шарттың талаптарын тексеріп, есепті және өндіріп алу туралы талапты дайындаймын.
Қарызыңызды қайтармады: не істеу керек
Сотқа дейін не істеу керек, қандай дәлелдер жинау керек және борышкердің мүлкін сатып жіберуінен қалай қорғануға болады.
Біріншіден: дәлелдерді жинаңыз. Бұл қолхат, қарыз шарты, ақша аударымдары туралы банк үзінділері, борышкер борышын мойындайтын немесе қайтаруға уәде беретін мессенджердегі хат алмасу.
Екіншіден: қайтару мерзімі келді ме, соны анықтаңыз. Қолхатта немесе шартта нақты күн көрсетілсе, мерзімнің өтуі одан кейінгі күннен басталады. Қайтару мерзімі белгіленбесе, алдымен қайтаруды жазбаша талап ету керек: қарыз алушы ақшаны талап қойылған күннен бастап отыз күн ішінде қайтаруға міндетті (АК-нің 722-бабының 1-тармағы).
Үшіншіден: есебі мен мерзімі көрсетілген жазбаша талап-арыз (претензия) жіберіңіз. Оны алғанын дәлелдеуге болатындай етіп жіберіңіз: хабарламасы бар тапсырыс хатпен, қол қойғызып немесе шартта келісілген электрондық мекенжайға.
Төртіншіден: борышкердің мүлкі бар-жоғын бағалаңыз. Сот шешімі оны орындауға болатын кезде құнды. Борышкер мүлкін сатып жіберу немесе шоттардан ақша алу тәуекелі болса, талап арызбен бірге талапты қамтамасыз ету туралы өтінішхат мәлімдеуге болады. Тыйымды тек сот, тараптың арызы бойынша, мұндай шараны қолданбау сот шешімін орындауды қиындатуы немесе мүмкін етпеуі ықтимал болғанда салады (АПК-нің 155, 156-баптары). Сондықтан тәуекелді алаңдаушылықпен емес, фактілермен негіздеу керек.
Бесіншіден: талап арыз беру. Қолхат бойынша кәдімгі борышқа сот бұйрығы шығарылмайды: ол тек АПК-нің 135-бабындағы тізбедегі талаптар бойынша мүмкін. Есесіне ақшалай міндеттемені белгілейтін құжаттарға негізделген талап арыз оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қаралуы мүмкін (АПК-нің 267-2-бабы). Негізгі борышпен бірге мерзімді өткізгені үшін тұрақсыздық айыбын және сот шығыстарын өтеуді талап етуге болады. Заңгерге жұмсалған шығыстар бөлек талаппен мәлімделеді, оны қандай мөлшерде қанағаттандыруды сот шешеді.
Алтыншыдан: орындау. Шешім күшіне енгеннен кейін атқару парағы беріледі, іс сот орындаушысына өтеді. Оның жұмысын қадағалап, борышкердің табылған мүлкі туралы хабарлау маңызды. Бірақ нақты өндіріп алу борышкердің табысы мен мүлкінің бар-жоғына байланысты: сот шешімінің өзі ақшаны қайтармайды.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (722-бап), ҚР АПК (135, 155, 156, 267-2-баптар).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Нәтиже беретін талап хатты қалай жазу керек
Сауатты талап-арыз (претензия) кейде дауды сотсыз шешеді, ал кейбір жағдайларда онсыз сот талап арызды қайтарады. Нашар талап-арыз тек ұстанымды бұзады.
Талап-арыз (претензия): екінші тарапқа бұзушылықты түзету туралы жазбаша талап. Екі жағдайды ажырату маңызды. Кейде сотқа дейінгі тәртіп заң бойынша немесе тараптар оны шартқа жазғандықтан міндетті: сонда талап-арызсыз және жауап мерзімін сақтамай сот талап арызды қайтарады. Басқа жағдайларда талап-арыз міндетті емес, бірақ пайдалы: ол талап пен күнді, кейде борыштың мойындалуын тіркейді.
Талап-арыз (претензия) тәртібі шартта белгіленсе, онда жауап берудің қандай мерзімі көрсетілгенін және талап-арызды қайда жіберу керегін қараңыз. Мерзім заңмен белгіленсе, сол қолданылады. Заң да, шарт та мерзім белгілемесе, ақылға қонымды нақты күнді көрсетіңіз.
Жақсы талап хат неден тұрады
- Кімге және кімнен: тараптардың толық деректері мен шарттың деректемелері
- Фактілер: не болды, қашан, қандай міндеттемелер бұзылды
- Талап: нақты не істеу керек және қай күнге дейін
- Есеп: борыш пен тұрақсыздық айыбының сомасы формуласымен
- Талап орындалмаса, не істейтініңіз
- Қосымшалар: шарттың, актілердің, хат алмасудың, төлем құжаттарының көшірмелері
Талап қалай жазылуы мүмкін
Мысалы: «2026 жылғы 3 наурыздағы № 12 жеткізу шарты бойынша 2 400 000 теңге берешекті және қосымшадағы есепке сәйкес 96 000 теңге тұрақсыздық айыбын 2026 жылғы 15 желтоқсанға дейін төлеуіңізді сұраймын. Талап орындалмаған жағдайда берешекті, тұрақсыздық айыбын және сот шығыстарын өндіріп алу туралы талап арызбен сотқа жүгінемін».
Қалай жіберу керек
Алғанын дәлелдеуге болатындай етіп жіберіңіз: хабарламасы бар тапсырыс хат, қол қойғызып тапсыру, шартта хат алмасу үшін көрсетілген электрондық пошта мекенжайы. Жібергенін растайтын құжатты сақтаңыз.
Не істемеу керек
- Эмоциямен жазбау және қорқытпау: талап-арызды кейін сот оқиды
- Тиесілісінен артық талап етпеңіз: асыра талап ету сенімге нұқсан келтіреді
- «Мүмкіндігінше қысқа мерзімде» деп жазбау: нақты күн керек
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі, ҚР АПК, шарттағы талап хат тәртібі туралы талаптар. Тексерілді: 2026 жылғы қараша.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Талап қою мерзімі: сотқа жүгінуді неге кейінге қалдыруға болмайды
ҚР АК бойынша жалпы талап қою мерзімі үш жыл. Оны өткізіп алсаңыз, тіпті даусыз істі де ұтылып қалуыңыз мүмкін.
Талап қою мерзімі: бұзылған құқығыңызды сот арқылы қорғай алатын кезең. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша жалпы мерзім үш жыл. Жекелеген талаптар үшін заң арнаулы, оның ішінде қысқарақ мерзімдер белгілейді.
Мерзім, әдетте, сіз өз құқығыңыздың бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап өте бастайды. Орындау мерзімі белгіленген қарыз міндеттемелері бойынша есеп әдетте борышкер ақшаны уақтылы қайтармаған сәттен басталады.
Сот талап арызды мерзімнің өтуіне қарамастан қабылдайды, бірақ екінші тарап шешім шығарылғанға дейін оның өткізілгенін мәлімдесе, бұл талаптан бас тартуға негіз (АК-нің 179-бабы). Негізгі талап бойынша мерзім өткенде қосымша талаптар бойынша да, мысалы тұрақсыздық айыбы туралы, мерзім өтеді. Сондықтан ақиқат анық болса да, созу қауіпті.
Мерзім талап арыз беру, медиация туралы шарт жасасу, сондай-ақ борышкердің борышты мойындағанын куәландыратын әрекеттері арқылы үзіледі (АК-нің 183-бабы). Үзілістен кейін мерзім жаңадан басталады. Бірақ сот борышкердің әр хабарламасын борышты мойындау деп танымайды, әр төлем бүкіл борыш бойынша мерзімді үзе бермейді: нақты не жазылғаны, кім жазғаны және қандай міндеттеме туралы екені маңызды. Сондықтан мерзімнің үзілуін нақты құжаттар бойынша бағалау керек, оған алдын ала сенуге болмайды.
Өткізіп алған мерзімді сот қалпына келтіруі мүмкін, бірақ тек талап қоюшының жеке басына байланысты дәлелді себептер болғанда: ауыр ауру, дәрменсіз жағдай, сауатсыздық және сол сияқты мән-жайлар. Сонымен қатар мұндай себептер талап қою мерзімінің соңғы алты айында болуы керек (АК-нің 185-бабы). Бұған сенуге болмайды.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (178-187-баптар).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қолхатсыз заем: сотта қарызды немен дәлелдеуге болады
Ақша берілген, бірақ қолхат жоқ. Сот қандай дәлелдерді қабылдайтынын және ұсақ нәрселер үшін ұтылып қалмаудың жолын талдаймыз.
Қарызды қолхаттан басқа да дәлелдермен растауға болады. Бірақ құжат неғұрлым әлсіз болса, соттың ақшаның берілгеніне немесе оны қайтару шартына сенбеу тәуекелі соғұрлым жоғары.
Маңызды: ақша аударымының өзі әлі қарызды дәлелдемейді. Аударым ақшаның кеткенін растайды, бірақ қандай негізде кеткенін емес. Борышкер мұны сыйлық, қызмет ақысы немесе өз ақшасын қайтару деп айтуы мүмкін. Сондықтан аударымға ақшаның қарызға берілгенін және оны қайтару керек екенін көрсететін құжаттар немесе хабарламалар керек.
Қандай дәлелдер жинау керек
- Қолхат немесе қарыз шарты: тараптар, сома, ақшаның алынғаны, қайтару міндеті, қолдар және күні
- Банк аударымы, жақсысы төлем мақсаты «қарыз» деп көрсетілгені
- Борышкер борышын мойындайтын немесе қайтаруға уәде беретін хат алмасу
- Борышкерден «борышты қайтару» деген белгісі бар ішінара қайтарымдар
Жиі кездесетін қателер
- Қолхатта «ақша алдым» деп жазылған, бірақ оны қайтару керек екені айтылмаған
- Төлем мақсаты көрсетілмеген және қарыз туралы хат алмасусыз аударым
- Бірде-бір жазбаша растауы жоқ ауызша уағдаластық
- Талап қою мерзімін өткізіп алу
Қолхат болмаса не істеу керек
Банк үзінділері мен хат алмасуды жинаңыз. Борышкерге борышты және қайтару мерзімін растауды сұрап хабарлама жазуға болады: жауап дәлел болуы мүмкін. Қарыздың жазбаша нысаны міндетті болса, куәлардың айғақтарына сілтеме жасауға болмайды (АК-нің 153-бабы), бірақ жазбаша және басқа дәлелдемелерге жол беріледі. Әр дәлелдеменің жол берілетінін сот бағалайды.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (қарыз шарты), ҚР АПК (дәлелдер және дәлелдеу). Тексерілді: 2026 жылғы қараша.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Мұраны қабылдауға алты ай
Мұраны қалай қабылдау керек, мерзім өтіп кетсе не істеу керек және мұрагерлер арасындағы даулар қалай шешіледі.
Мұра мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап ашылады. Оны алты ай ішінде қабылдау керек (АК-нің 1072-2-бабы). Екі тәсіл бар: мұра ашылған жердегі нотариусқа мұраны қабылдау туралы арыз беру немесе оны іс жүзінде қабылдау (АК-нің 1072-1-бабы).
Іс жүзінде қабылдау алты ай ішінде мүлікті иеленуге немесе басқаруға кіріскеніңізді, оны сақтау шараларын қолданғаныңызды, оны ұстау шығыстарын немесе мұра қалдырушының борыштарын өз есебіңізден төлегеніңізді білдіреді. Мұндай қабылдауды кейін құжаттармен растауға тура келеді, сондықтан нотариусқа уақытында жүгінген сенімдірек.
Мұраны қабылдау мен куәлік алу бір нәрсе емес
Мұраны алты айлық мерзімде қабылдау керек. Қабылданған мұра куәлік алынғанына қарамастан мұра ашылған күннен бастап мұрагерге тиесілі деп танылады (АК-нің 1072-бабының 4-тармағы). Мұраға құқық туралы куәлікті нотариус әдетте алты айлық мерзім өткеннен кейін береді, ол пәтерге құқықты тіркеу, көлікті қайта ресімдеу немесе банктен ақша алу үшін керек. Мұраны уақытында қабылдап, бірақ куәлікті әлі алмасаңыз, мұраға құқығыңызды жоғалтқан жоқсыз.
Мерзім өтіп кетсе
Тәртіп жағдайға байланысты: іс жүзінде қабылдағанда кейде нотариусқа құжаттар жеткілікті, кейде мұраны қабылдау фактісін анықтау туралы сотқа арыз керек, ал мұраны қабылдамаған болсаңыз, мерзімді қалпына келтіру туралы талап арыз керек. Мұндай талап арызбен өткізу себебі жойылғаннан кейін алты айдан кешіктірмей жүгіну керек (АК-нің 1072-3-бабы). Барлық нұсқалар «Мұраны қабылдау мерзімі өтіп кетті» мақаласында толық талданған.
Өсиет және міндетті үлес
Өсиет болса, мұра соған сәйкес бөлінеді. Бірақ мұра қалдырушының кәмелетке толмаған немесе еңбекке жарамсыз балалары, сондай-ақ оның еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-анасы өсиеттің мазмұнына қарамастан, заң бойынша мұрагерлік кезінде әрқайсысына тиесілі үлестің кемінде жартысын мұраға алады (АК-нің 1069-бабы). Міндетті мұрагерлердің шеңбері жабық: жай жақын туыстық мұндай құқық бермейді.
Мұрагерлер арасындағы даулар
Даулар әдетте мұраның құрамына, үлестердің мөлшеріне және өсиеттің жарамдылығына қатысты. Мұндай істерде медициналық құжаттар, куәлардың айғақтары және мүлікке құқық белгілейтін құжаттар маңызды. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап соттар Жоғарғы Соттың 2026 жылғы 20 мамырдағы «Соттардың мұрагерлік туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» № 4 жаңа нормативтік қаулысын қолданады, сондықтан ескі практика шолуларын онымен салыстырған жөн.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (1069, 1072, 1072-1, 1072-2, 1072-3-баптар), ҚР Жоғарғы Сотының 2026 жылғы 20 мамырдағы № 4 нормативтік қаулысы.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Ерлі-зайыптылардың мүлкін бөлу: не бөлінеді, не бөлінбейді
Бірлескен және жеке меншік, ерлі-зайыптылардың үлестері және сотқа жүгіну мерзімдері.
ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі бойынша ерлі-зайыптылардың неке кезінде жинаған мүлкі олардың ортақ бірлескен меншігі болып табылады. Ол ерлі-зайыптылардың қайсысына ресімделгенінің маңызы жоқ.
Бірақ мүліктің қандай ақшаға сатып алынғанының маңызы бар. Неке кезінде пәтер ерлі-зайыптылардың бірінің некеге дейінгі пәтерін сатудан түскен ақшаға немесе тек соған сыйға берілген ақшаға сатып алынса, бұл мүлік толығымен немесе тиісті бөлігінде жеке деп танылуы мүмкін. Сондықтан ақшаның шыққан көзін құжаттармен дәлелдеуге тура келеді.
Әрқайсысының жеке меншігі деп некеге дейін оған тиесілі болған мүлік, сондай-ақ неке кезінде сыйға, мұраға немесе өзге де өтеусіз мәмілелер бойынша алынған мүлік саналады. Жеке пайдаланатын заттар да, зергерлік бұйымдар мен сәнді заттардан басқасы, жеке деп танылады (Кодекстің 35-бабы). Неке іс жүзінде тоқтатылғаннан кейін бөлек тұрған кезеңде ерлі-зайыптылардың әрқайсысы тапқан мүлікті сот әрқайсысының меншігі деп таниды. Кері жағдай да бар: неке кезінде ортақ қаражат есебінен жеке мүлікке оның құнын едәуір арттырған салымдар жасалса, ол ортақ деп танылуы мүмкін.
Жалпы ереже бойынша, олардың арасындағы шартта өзгеше көзделмесе, ерлі-зайыптылардың үлестері тең деп танылады. Сот кәмелетке толмаған балалардың мүдделерін немесе ерлі-зайыптылардың бірінің мүдделерін негізге ала отырып, егер екіншісі дәлелсіз себептермен табыс алмаса не ортақ мүлікті отбасы мүддесіне нұқсан келтіре жұмсаса, үлестердің теңдігінен ауытқуға құқылы (Кодекстің 38-бабы).
Ортақ борыштар ерлі-зайыптылар арасында оларға берілген үлестерге пропорционалды бөлінеді (Кодекстің 38-бабының 3-тармағы).
Бөлу туралы талапты некені бұзу туралы талап арызбен бірге немесе одан кейін мәлімдеуге болады. Бұрынғы ерлі-зайыптылар үшін үш жылдық талап қою мерзімі қолданылады (Кодекстің 37-бабының 6-тармағы). ҚР Конституциялық Сотының 2024 жылғы 4 желтоқсандағы № 55-НҚ нормативтік қаулысынан кейін ол неке бұзылған сәттен емес, жұбай ортақ мүлікке өз құқығының бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап есептеледі.
Құқықтық негіз: ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі (33-38-баптар), ҚР Конституциялық Сотының 04.12.2024 № 55-НҚ нормативтік қаулысы.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Мердігер жөндеуді бүлдірді немесе мерзімді бұзды
Жөндеу, жиһаз немесе қызмет шартқа сәйкес келмесе, бұзушылықтарды қалай тіркеп, ақшаны қалай қайтаруға болады.
Шарттан бастаңыз: онда мерзімдер, сапа, жұмыстарды қабылдау тәртібі және тараптардың жауапкершілігі туралы не айтылған. Содан кейін бұл дауда кім екеніңізді анықтаңыз. Жөндеуді немесе жиһазды жеке қажеттілікке тапсырыс берсеңіз, сізді қосымша ҚР «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңы қорғайды. Тапсырыс беруші компания немесе ЖК болса және жұмыстар бизнеске керек болса, Азаматтық кодекс пен шарт қолданылады, ал тұтынушылық ережелер қолданылмайды.
Кемшіліктерді тіркеңіз. Ақауларды күнін көрсетіп суретке және бейнеге түсіріңіз, кемшіліктер тізбесімен акт жасаңыз және мердігерге оған қол қоюды ұсыныңыз. Мердігер бас тартса, мұны да тіркеген жөн.
Жұмыс кемшілікпен орындалса, қабылдау актісіне ескертусіз қол қоймаңыз. Ескертусіз қол қойылған акт анық кемшіліктер бойынша кейінгі талаптарды қиындатады.
Талапты таңдаңыз. Тұтынушы өз таңдауы бойынша кемшіліктерді өтеусіз жоюды, сыйақыны тиісінше азайтуды, басқа затты өтеусіз дайындауды немесе жұмысты қайта орындауды, ал шарт кемшіліктерді өзі жоюға құқық берсе, бұған жұмсалған шығыстарды өтеуді талап етуге құқылы (Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңның 35-бабының 1-тармағы). Кемшіліктер белгіленген мерзімде жойылмаса не елеулі әрі жойылмайтын болса, шартты бұзып, залалды талап етуге болады (35-баптың 2-тармағы). Шартта өзге мерзім белгіленбесе, кемшіліктер талап қойылған сәттен бастап он күнтізбелік күн ішінде жойылуы тиіс. Мерзімді өткізгені үшін орындаушы, шартта немесе заңда өзгеше белгіленбесе, әр күн үшін жұмыс құнының 1% мөлшерінде тұрақсыздық айыбын төлейді (35-баптың 4, 5-тармақтары).
Жазбаша талап-арыз (претензия) жіберіңіз. Орындаушы тұтынушыға жауап беруге міндетті: талаптармен келіспесе, талап-арызды алған күннен бастап он күнтізбелік күн ішінде дәлелді жазбаша жауап беруі тиіс. Жауап болмаса немесе бас тартса, тұтынушылардың құқықтарын қорғау органына немесе сотқа жүгінуге болады.
Дау сотқа жетсе, сапа мәселесі көбіне арнайы білімді қажет етеді, сонда құрылыс-техникалық немесе тауартану сараптамасы тағайындалады. Сарапшының қорытындысын сот басқа дәлелдемелермен бірге бағалайды: актілермен, хат алмасумен, фотосуреттермен, шартпен. Оның алдын ала белгіленген күші жоқ.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (мердігерлік, ақылы қызмет көрсету), ҚР «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңы (34, 35, 42-4-баптар), ҚР АПК.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Пәтер сатып алу: ақшаны жоғалтпау үшін нені тексеру керек
Көпшілік үшін пәтер сатып алу өмірдегі ең ірі мәміле. Кепілпұлға дейін нені тексеру керегін айтамын.
Пәтерге қатысты көп мәселені тексеру сатысында алдын ала көруге болады. Төлегеннен кейін қатені түзету әлдеқайда қымбатқа түседі.
Кепілпұл бергенге дейін нені тексеру керек
- Сатушының құқық белгілейтін құжаттары мен бұрынғы мәмілелердің тарихы
- Сатушының өкілеттігі: қол қоятын өкіл болса, сенімхатты, оның мерзімін және сатуға әрі ақша алуға өкілеттігін тексеріңіз
- Ауыртпалықтар: кепіл, тыйым, ипотека, шектеулер
- Пәтерде кім тіркелген және онда кім тұруға құқылы. Бұл әртүрлі нәрселер: мекенжай бойынша тіркеудің өзі пайдалану құқығын бермейді, ал пайдалану құқығы тіркеусіз де сақталуы мүмкін, мысалы шарт немесе сот шешімі бойынша
- Пәтер некеде сатып алынған болса, сатушы жұбайының келісімі
- Кәмелетке толмағандар мен әрекетке қабілетсіздердің құқықтары
- Қайта жоспарлаудың құжаттарға сәйкестігі және коммуналдық қарыздар
Қалай төлеу керек
Қолхат ақшаның берілгенін растайды, бірақ есеп айырысуды қауіпсіз етпейді: мәміле тіркелмесе, ақшаны сатушыға талап қою арқылы қайтаруға тура келеді. Сондықтан сатушы ақшаны құқық ауысуы тіркелгеннен кейін немесе бір мезгілде орындау кезінде алатын тетіктерді, мысалы банк немесе нотариус арқылы пайдаланған дұрыс. Кепілпұл мен авансты ажыратыңыз: мәміле бұзылғандағы салдар соған байланысты.
Шарт
Шартта объект, баға, есеп айырысу тәртібі, беру мерзімі, тұратын адамдардың тіркеуден шығу мерзімі және тараптардың жауапкершілігі нақты сипатталуы керек. Интернеттегі үлгілер көбіне нақты жағдайды ескермейді.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (сатып алу-сату шарты, кепілпұл), жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы заңнама. Тексерілді: 2026 жылғы қараша.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Шарттардағы ҚҚС 16%: ЖШС мен ЖК нені тексеруі керек
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тың базалық мөлшерлемесі 12%-дан 16%-ға өсті. Шартта ҚҚС бағаға кіретіні түсініксіз болса, сома туралы дау туындауы мүмкін.
Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚРЗ) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді. Бизнес үшін басты өзгеріс: ҚҚС-тың базалық мөлшерлемесі 12% орнына 16% (Салық кодексінің 503-бабының 1-тармағы). Кейбір тауарларға, мысалы дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарға, төмендетілген мөлшерлемелер белгіленген. Сонымен бірге ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі 20 000 АЕК-тен 10 000 АЕК-ке дейін төмендетілді (Салық кодексінің 99-бабы). 2026 жылы АЕК 4 325 теңге болғанда, бұл шамамен 43,25 млн теңге айналым.
Дау қайда туындайды
Екі нәрсені ажырату керек. Салық мөлшерлемесін Салық кодексі айқындайды, тараптар басқа мөлшерлеме туралы келісе алмайды. Ал шарттың бағасын шарт айқындайды. Мөлшерлеменің өзгеруі келісілген бағаны өздігінен өзгертпейді: шартта «баға 1 000 000 теңге, ҚҚС-ты қоса алғанда» деп жазылса, мөлшерлеме өскеннен кейін төленетін сома сол күйі қалады, ал оның ішіндегі салық үлесі өзгереді. Баға «ҚҚС-сыз» немесе «қосу ҚҚС» деп көрсетілсе, салық қолданыстағы мөлшерлеме бойынша үстінен есептеледі.
Мәселе шартта ҚҚС бағаға кіретіні мүлдем айтылмаған кезде туындайды. Сонда тараптар талапты әртүрлі оқиды, және дау шартты түсіндіру арқылы шешіледі. Әсіресе 2026 жылға дейін жасалған тұрақты бағасы бар ұзақ мерзімді шарттарды мұқият тексерген жөн.
Шартқа арналған чек-парақ
- Баға «ҚҚС-пен» немесе «ҚҚС-сыз» деп көрсетілген бе және қандай сомада
- Ұзақ мерзімді шартта салық мөлшерлемесінің өзгеру тәуекелін кім көтереді
- Сізде және контрагентте ҚҚС төлеуші мәртебесі бар ма және бұл шартта қалай көрсетілген
- Актілер, шот-фактуралар және жүкқұжаттар шарт талаптарына сәйкес пе
- Тұрақсыздық айыбы қандай сомадан есептеледі: ҚҚС-пен бе, онсыз ба
Қолданыстағы шарттармен не істеу керек
2026 жылы қолданыста болған шарттарды тексеріп, қажет болса қосымша келісімге қол қойыңыз. Мұны дауға дейін жасаған дұрыс: қақтығыстан кейін келісу қиынырақ, ал сот талаптарды шарттың мәтіні бойынша түсіндіреді.
Құқықтық негіз: ҚР 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Салық кодексі (99, 503-баптар), ҚР Азаматтық кодексі. 2026 жылға АЕК: 4 325 теңге.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
ЖШС қатысушыларының қақтығысы: бизнесті жоғалтпау үшін не істеу керек
Серіктестер ұрысып қалды, директор есеп бермейді, құжаттарға қол жеткізу жоқ. Іс-қимыл тәртібін талдаймыз.
ЖШС қатысушыларының қақтығысы басқаруды тоқтатып, активтердің шығарылуына әкелуі мүмкін. Бұзушылықтар неғұрлым ерте тіркелсе, қорғау жолдары соғұрлым көп.
Әдеттегі жағдайлар
- 50% үлесі бар қатысушы жалпы жиналыстың шешімдеріне бөгет жасайды
- Директор есептілік пен құжаттарды бермейді
- Мәмілелер компанияға зиян келтіріп немесе директордың мүддесінде жасалады
- Серіктестердің бірі шығып, үлесі үшін ақша алғысы келеді
Не істеуге болады
- Серіктестік қызметі туралы құжаттар мен ақпарат беру туралы жазбаша сұрау жіберу. Бас тарту немесе үнсіздік кейін дәлел болады.
- Үлесіңіз мұндай құқық берсе, кезектен тыс жалпы жиналысты шақыруды талап ету және күн тәртібіне нақты мәселелерді қою: директордың есебі, аудит, директорды ауыстыру.
- Шақыру тәртібін бұзып немесе кворумсыз қабылданған жалпы жиналыстың шешімін даулау.
- Мүдделілікпен немесе қажетті мақұлдаусыз жасалған мәмілені даулау.
- Директордан серіктестікке келтірілген залалды өтеуді талап ету.
- Активтерді шығару тәуекелі болса, сотқа қамтамасыз ету шаралары туралы өтінішхат мәлімдеу.
- Келіссөздер немесе медиация жүргізу: кейде қатысушылардың бірінің үлесін сатып алу қақтығысты соттан тезірек шешеді.
Қалай алдын алуға болады
Жарғы мен қатысушылар арасындағы шарт ережелерді алдын ала айқындайды: дауыс беру тәртібі, тұйықтан шығу, үлесті сату. Бірақ мұндай шарттың шектері бар: ол тек қол қойғандарды міндеттейді, заң мен жарғыға қайшы келе алмайды және ЖШС туралы Заңның міндетті ережелерін, мысалы жалпы жиналыстың құзыреті туралы, жоймайды. Сондықтан маңызды ережелерді жарғыда да бекіткен дұрыс.
Құқықтық негіз: ҚР «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңы, ҚР Азаматтық кодексі, компанияның жарғысы мен корпоративтік құжаттары.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Заңгерге кеткен шығынды ұтылған тараптан қалай қайтаруға болады
Істі ұтып алған соң өкілге жұмсалған шығыстарды өтеу туралы талап мәлімдеуге болады. Сот оны қарап, қандай мөлшерде қанағаттандыру керегін шешеді.
Өкілге жұмсалған шығыстар сот шығыстарына жатады. Шешім өз пайдасына шыққан тараптың өтінішхаты бойынша сот екінші тараптан процеске қатысқан және сол тараппен еңбек қатынастарында тұрмайтын өкілге жұмсалған шығыстарды өндіреді (АПК-нің 113-бабының 1-бөлігі). Бұл автоматты төлем емес: сот талапты қарайды, құжаттарды тексереді және соманы айқындайды.
Нені растау керек
Шығыстардың шынымен жұмсалғанын және осы іске байланысты екенін дәлелдеу керек: заң көмегін көрсету шарты, орындалған жұмыстар актілері және төлем құжаттары. Шарт пен төлем растамасы болмаса, өтеуден әдетте бас тартылады.
Заңдағы шек
ҚР АПК-нің 113-бабы бойынша мүліктік талаптар бойынша өкілге жұмсалған шығыстар талаптың қанағаттандырылған бөлігінің 10%-ынан аспауы керек, ал мүліктік емес талаптар бойынша ақылға қонымды шектерде, бірақ 300 АЕК-тен аспайтын мөлшерде айқындалады. Сондықтан толық жеңіске жеткенде де өтемақы заңгерге төленген сомадан аз болуы мүмкін.
Сомаға не әсер етеді
- Істің күрделілігі және дайындалған құжаттардың көлемі
- Сот отырыстарының саны
- Осындай іс үшін соманың ақылға қонымдылығы
- Қанағаттандырылған талаптардың үлесі: ішінара қанағаттандырылғанда шығыстар пропорционалды түрде өндіріледі
Алдын ала қалай дайындалу керек
- Жұмыс басталғанға дейін жазбаша шарт жасасып, онда қызметтерді сипаттаңыз
- Түбіртектер мен орындалған жұмыстар актілерін сақтаңыз
- Шығыстарды өтеу туралы талапты сотта шешім шығарылғанға дейін немесе АПК-де көзделген тәртіппен мәлімдеңіз
Менің тәжірибемдегі бір іс бойынша кассациялық сот шешімді заңгер шығыстарын мәлімделген мөлшерде өндіріп алумен бірге күшінде қалдырды. Толығырақ «Нәтижелер» бетінде.
Құқықтық негіз: ҚР АПК (113-бап және сот шығыстары туралы басқа нормалар).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстандағы кассация: не өзгерді және жаңа тәртіпті қалай пайдалану керек
Сот реформасы туралы заң кассацияны өзгертті: алдын ала қарау енді жоқ, кассациялық шағым беріледі, ал талап сомасы бойынша шектер 2027 жылғы 1 шілдеден бастап алынып тасталады.
Кассация: заңды күшіне енген шешімді қайта қарау. Кассациялық сот соттардың материалдық және процестік құқық нормаларын дұрыс қолданғанын тексереді. Ол істі қайтадан қарамайды.
Не өзгерді
Өзгерістер ҚР 2024 жылғы 21 қарашадағы № 136-VIII «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сот жүйесін реформалау және процестік заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңымен енгізілген.
- Істі қайта қарау керек пе, соны шешетін алдын ала қарау жойылды. Шағым кассациялық сотқа жіберіледі.
- Қайта қарау туралы өтінішхаттың орнына кассациялық шағым беріледі.
- 2025 жылғы 1 шілдеден бастап дербес кассациялық соттар жұмыс істейді.
Талап сомасы бойынша шектер
Қазір жеке тұлғалардың талап сомасы 2 000 АЕК-тен, заңды тұлғалардың талап сомасы 30 000 АЕК-тен аз мүліктік мүдделеріне байланысты істер кассациялық тәртіппен қайта қаралмайды (АПК-нің 434-бабы екінші бөлігінің 3-тармақшасы). Сол заң бұл тармақшаны 2027 жылғы 1 шілдеден бастап алып тастайды. Оңайлатылған іс жүргізу істері, татуласу келісімімен немесе талаптан бас тартумен аяқталған істер де кассацияға жатпайды.
Міндетті шарт: шешімге алдымен апелляциялық тәртіппен шағымдану керек (АПК-нің 434-бабының 1-бөлігі).
Беру мерзімі және қарау мерзімі
Бұл әртүрлі мерзімдер. Кассациялық шағым апелляциялық сатыдағы сот қаулысы заңды күшіне енген күннен бастап алты ай ішінде беріледі (АПК-нің 436-бабының 1-бөлігі). Шағымды қарау мерзімі сотқа қатысты және сіздің шағым беру құқығыңызға әсер етпейді. Апелляция туралы бөлек ескертейін: онда мерзім жалпы ереже бойынша шешім түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап бір ай, АПК-де көзделген ерекшеліктермен (АПК-нің 403-бабының 3-бөлігі). Сіздің мерзіміңіз актінің түрі мен рәсімге байланысты, сондықтан оны құжаттың өзі бойынша есептеу керек.
Шағымды қалай дайындау керек
Кассациялық сот апелляция сияқты дәлелдемелерді қайта бағаламайды, заңның қолданылуын тексереді. Бірақ соттар дәлелдемелерді зерттеу мен бағалау ережелерін бұзса, бұл да қайта қарауға негіз болуы мүмкін. Күшті шағым нақты бұзушылықты көрсетеді: норма дұрыс қолданылмаған, рәсім бұзылған, маңызды мән-жайлар зерттелмеген. Сондықтан құқықтық ұстанымды апелляция сатысында-ақ қалыптастырған жөн.
Құқықтық негіз: ҚР АПК (403, 434, 436, 451-баптар), ҚР 21.11.2024 № 136-VIII Заңы.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда қолхат бойынша қарыз: ақшаны сот арқылы қалай қайтаруға болады
Қолхаттан кім, кімге, қанша бергені және ақшаны қайтару керек екені түсінікті болса, ол қарызды растайды. Ақша қайтарылмаса не істеу керегін талдаймыз.
Қолхат қарыз шартын және ақшаның берілгенін растайды. Нотариус қажет емес. Қарыз сомасы 100 АЕК-тен (2026 жылы 432 500 ₸) асса немесе қарыз кәсіпкерлік қызметпен байланысты болса, жазбаша нысан міндетті (АК-нің 152 және 716-баптары). Бірақ қолхат кез келген сомада пайдалы: онсыз қарызды дәлелдеу едәуір қиын.
Қолхатта не болуы керек
- Екі тараптың аты-жөні, ЖСН (қалауы бойынша) және мекенжайлары
- Сома цифрмен және жазбаша, валюта
- Ақшаның алынғаны және алушы оны қайтаруға міндеттенетіні туралы тікелей сөйлем
- Тараптар келіссе, қайтару мерзімі
- Күні және қарыз алушының өз қолымен қойған қолы
Қайтару мерзімі көрсетілмесе
Мерзімсіз қолхат борышты «мерзімсіз» етпейді. Шартта қайтару мерзімі белгіленбесе, қарыз алушы ақшаны қарыз беруші бұл туралы талап қойған күннен бастап отыз күн ішінде қайтаруға міндетті (АК-нің 722-бабының 1-тармағы). Сондықтан алдымен қайтару туралы жазбаша талап жіберіп, жіберілгенінің растамасын сақтаңыз: отыз күндік мерзім осы күннен басталады.
Егер ақша қайтарылмаса
- Жазбаша еске салып, жібергеніңіздің дәлелін сақтаңыз.
- Қарыздың есебі мен жауап беру мерзімі көрсетілген талап хат жіберіңіз.
- Борыш қайтарылмаса, сотқа талап арызбен жүгініңіз. Қолхат бойынша кәдімгі борышқа сот бұйрығы шығарылмайды: ол тек АПК-нің 135-бабының тізбесіндегі талаптар бойынша мүмкін. Ақшалай міндеттемені белгілейтін құжатқа, мысалы қолхатқа негізделген талап арыз, тараптардың ешқайсысы жалпы тәртіппен қарауды мәлімдемесе, оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізуде қаралуы мүмкін (АПК-нің 267-2-бабы).
Талап арызға қолхаттың түпнұсқасын, жіберілгені расталған талап-арызды (претензияны) және есепті қоса беріңіз. Қолхаттың түпнұсқасы сізде болуы күшті дәлел: борыш қайтарылса, қолхатты әдетте қарыз алушыға қайтарады немесе оған белгі қояды.
Қандай тұрақсыздық айыбын талап етуге болады
Мұнда артығын қоспау маңызды. Қайтару мерзімі өткені үшін бөгде ақшаны құқыққа сыйымсыз пайдаланғаны үшін тұрақсыздық айыбын талап етуге болады (АК-нің 353-бабы). Оның мөлшері Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі негізінде есептеледі, ал сот тәртібімен өндіргенде кредитор талап арыз берілген күнгі, шешім шығарылған күнгі немесе нақты төлем күнгі мөлшерлемені таңдай алады. Бірақ бұл ережелер заңда немесе шартта тұрақсыздық айыбының өзге мөлшері белгіленбесе ғана қолданылады. Егер тараптар қолхатта мерзімді өткізгені үшін өсімпұлды немесе айыппұлды өздері келіссе, есеп 353-бап бойынша қосымша емес, қолхаттағы шарт бойынша жүргізіледі.
Тұрақсыздық айыбы бұзушылықтың салдарына анық сәйкес келмесе, сот борышкердің арызы бойынша оны азайтуға құқылы (АК-нің 297-бабы). Сондықтан есеп ең жоғары емес, негізделген болуы керек.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі, ҚР АПК. Нормалар мен тәжірибе өзгереді, сондықтан әрекет етпес бұрын қолданыстағы редакциямен немесе заңгермен тексеріңіз.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда шарт бойынша тұрақсыздық айыбы: қалай есептеу және өндіріп алу керек
Тұрақсыздық айыбы: борышкердің мерзімді өткізгені немесе өзге бұзушылық үшін төлейтін сомасы. Есептеуді мысалмен көрсетемін және сот оны қашан азайтатынын түсіндіремін.
Тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) заңда немесе шартта белгіленсе, өндіріліп алынады. Көбіне бұл мерзімі өткен әр күн үшін борыш сомасынан пайызбен есептелетін өсімпұл және нақты бұзушылық үшін айыппұл.
Қалай есептеу керек
Формула: мерзімі өткен төлем сомасы × күнделікті өсімпұл мөлшерлемесі × мерзімі өткен күндер саны. Пайыздық мөлшерлемені коэффициентке айналдырады: күніне 0,1% дегеніміз 0,001.
Мысал. Шарт бойынша сатып алушы 2 000 000 теңгені 1 наурызға дейін төлеуі тиіс еді, өсімпұл мерзімі өткен әр күн үшін 0,1%. Ол 11 наурызда 1 000 000 теңге, ал қалғанын 31 наурызда төледі. Кезеңдер бойынша есептейміз: 2-11 наурыз аралығында бүкіл борыш мерзімі өткен, 10 күн × 2 000 000 × 0,001 = 20 000 теңге; 12-31 наурыз аралығында қалдық мерзімі өткен, 20 күн × 1 000 000 × 0,001 = 20 000 теңге. Барлығы 40 000 теңге. Ішінара төлем ол түскен күннен бастап есеп базасын азайтады.
Үш нәрсені тексеріңіз: мерзімнің өтуі қай күннен басталады, қандай сома база ретінде алынады және тұрақсыздық айыбының мөлшері шартпен шектелмеген бе. Төлем күнін қалай есептеу де шарттың талаптарына байланысты. Ішінара төлемдерді ескере отырып өсімпұлды тұрақсыздық айыбының калькуляторында есептеуге болады.
Сотқа дейін не маңызды
- Шартты, актілерді, төлем құжаттарын және мерзімдер туралы хат алмасуды сақтаңыз
- Тұрақсыздық айыбының есебі бар талап-арыз (претензия) жіберіңіз
- Талап қою мерзімін өткізіп алмаңыз: негізгі қарыз бойынша мерзім өткенде тұрақсыздық айыбы бойынша мерзім де өтеді (АК 179-бабы)
Сот неге тұрақсыздық айыбын азайтуы мүмкін
Тұрақсыздық айыбы кредитордың залалымен салыстырғанда тым жоғары болса, сот міндеттеменің орындалу дәрежесін және тараптардың мүдделерін ескере отырып, оны азайтуға құқылы (АК-нің 297-бабы). Сондықтан талап арызда мерзімнің өтуінің нақты салдарын көрсетіп, соманы негіздеген пайдалы.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі, ҚР АПК. Нормалар мен тәжірибе өзгереді, сондықтан әрекет етпес бұрын қолданыстағы редакциямен немесе заңгермен тексеріңіз.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда балаға алимент: мөлшері, арыз және өндіріп алу тәртібі
Ата-ана балаларын кәмелетке толғанға дейін асырауға міндетті. Заң алимент мөлшері туралы не дейді және екінші ата-ана көмектеспесе, оны қалай алуға болады.
Алимент: бір ата-ана екіншісімен тұратын баланы асырауға төлейтін қаражат. Ата-ана келісе алмаса, мөлшерін сот айқындайды. «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекс бойынша жалпы бағдар: бір балаға жалақы мен өзге табыстың төрттен бірі, екі балаға үштен бірі, үш және одан көп балаға жартысы.
Алиментті қалай алуға болады
- Келісуге тырысыңыз. Алимент төлеу туралы келісім жазбаша нысанда жасалады: нотариуста, медиаторда дауды реттеу туралы келісім ретінде немесе адвокаттардың не заң консультанттарының қатысуымен партисипативтік рәсімде (Кодекстің 158-бабы). Тараптар мөлшерін, мерзімдерін және төлеу тәсілін өздері айқындайды, бірақ кәмелетке толмаған балаларға алимент мөлшері олар сот тәртібімен өндіргенде алатын сомадан төмен болмауы керек (Кодекстің 161-бабы).
- Келісе алмасаңыз, сотқа талап арызбен немесе сот бұйрығын шығару туралы арызбен жүгініңіз. Өндіріп алу әке болуды (ана болуды) анықтаумен немесе үшінші тұлғаларды тартумен байланысты болмаса, сот бұйрығы мүмкін (АПК-нің 135-бабы). Басқа жағдайларда талап арыз беріледі.
Қандай құжаттар қажет болады
- арыз берушінің жеке куәлігі
- баланың туу туралы куәлігі
- неке болса, неке туралы немесе оны бұзу туралы куәлік
- баланың арыз берушімен бірге тұратынын растайтын құжат
- белгілі болса, екінші ата-ананың табысы мен жұмыс орны туралы мәліметтер
- тұрақты сома талап етілгенде: балаға жұмсалатын шығыстардың есебі және растайтын чектер, шарттар, анықтамалар
Тұрақты сома қашан тағайындалады
Үлеспен өндіру мүмкін болмаса, қиын болса немесе тараптардың бірінің мүдделерін едәуір бұзса, сот алиментті тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлеспен және тұрақты сомада тағайындауға құқылы (Кодекстің 141-бабы). Заң мұндай жағдайларды тікелей атайды: төлеушінің табысы тұрақсыз немесе өзгермелі, табысы толық немесе ішінара заттай, төлеуші арнаулы салық режимін қолданады немесе Қазақстаннан тыс жерге тұрақты тұруға кеткен. Тұрақты соманы сот АЕК негізінде балаға бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін барынша сақтайтындай етіп айқындайды.
Қай сәттен бастап өндіріледі
Алимент сотқа жүгінген сәттен бастап тағайындалады. Өткен кезең үшін оны үш жыл шегінде өндіріп алуға болады, егер сотқа дейін қаражат алу шараларын қолданғаныңызды, ал екінші ата-ананың төлеуден жалтарғанын дәлелдесеңіз (Кодекстің 164-бабы). Сондықтан жүгінуді кейінге қалдырмаңыз және балаға көмек сұраған хат алмасуды сақтаңыз.
Мөлшерді қашан өзгертуге болады
Төлеушінің табысы айтарлықтай азайса немесе өссе, не баланың қажеттіліктері өзгерсе, мөлшерді сот арқылы қайта қарауға болады. Сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын ескереді.
Тағы не өндіріп алуға болады
Ерекше мән-жайларда, мысалы баланың ауыр ауруы немесе мертігуі, оған бөгде адамның күтімі қажет болғанда, сот ата-ананы қосымша шығыстарға қатысуға тарта алады (Кодекстің 144-бабы). Мән-жайлардың өзін, шығыстардың қажеттілігін және мөлшерін растау керек. Кәдімгі шығыстар, мысалы оқуға немесе үйірмелерге, алиментке автоматты қосымша төлем болып табылмайды.
Құқықтық негіз: ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі (139, 141, 144, 158, 161, 164-баптар), ҚР АПК (135-бап), ҚР «Медиация туралы» Заңы.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Мұраны қабылдау мерзімін өткізіп алдыңыз: құқыққа әлі де кіруге бола ма
Мұраны қабылдау мерзімі алты ай. Ол өтіп кетсе, жол жағдайға байланысты: кейде нотариус жеткілікті, кейде сот керек. Нұсқаларды талдаймын.
Мұра ашылған күннен, яғни мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап алты ай ішінде қабылданады (АК-нің 1072-2-бабы). Оны екі тәсілмен қабылдауға болады: нотариусқа мұраны қабылдау туралы арыз беру немесе іс жүзінде қабылдау (АК-нің 1072-1-бабы). Іс жүзінде қабылдау: мүлікті иеленуге немесе басқаруға кірістіңіз, оны сақтау шараларын қолдандыңыз, оны ұстау шығыстарын немесе мұра қалдырушының борыштарын өз есебіңізден төледіңіз.
Алдымен өз жағдайыңызды анықтаңыз
| Жағдай | Не істеу керек |
|---|---|
| Сіз мұраны алты ай ішінде іс жүзінде қабылдадыңыз және бұл құжаттармен расталады | Алдымен нотариусқа. Тұрғаны, коммуналдық қызметтерді төлегені, мүлікке жұмсаған шығыстары туралы құжаттар іс жүзінде қабылдауды сотсыз растауы мүмкін. Нотариус куәлік беруден бас тартса, оның әрекеттеріне ерекше іс жүргізу тәртібімен сотқа шағымдануға болады. |
| Сіз мұраны іс жүзінде қабылдадыңыз, бірақ нотариусқа құжаттар жеткіліксіз, ал мұрагерлер арасында дау жоқ | Ерекше іс жүргізу тәртібімен мұраны қабылдау фактісін анықтау туралы сотқа арыз (АПК-нің 305-бабы 2-бөлігінің 9-тармақшасы). Бұл талап арыз емес: жауапкер жоқ, сот заңдық фактіні анықтайды. |
| Басқа мұрагерлер сіздің құқығыңызды даулайды немесе куәліктерді алып қойған | Талап арыз. Арызды қарау кезінде құқық туралы дау туындаса, сот арызды қараусыз қалдырады, және дау талап қою тәртібімен шешіледі. |
| Сіз мұраны ешбір тәсілмен қабылдамадыңыз және мерзім өтіп кетті | АК-нің 1072-3-бабы бойынша мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру туралы талап арыз. Мерзімді өткізудің дәлелді себептерін дәлелдеу керек. |
Сот мерзімді қашан қалпына келтіреді
Мұрагер мерзімді дәлелді себептермен өткізіп алса және сол себептер жойылғаннан кейін алты ай ішінде сотқа жүгінсе, сот мерзімді қалпына келтіріп, мұрагерді мұраны қабылдаған деп тани алады (АК-нің 1072-3-бабы). Жоғарғы Сот бұл үшін шарттардың жиынтығы қажет екенін түсіндірді: іс жүзінде қабылдаудың дәлелдері жоқ, себеп дәлелді және сотқа жүгінудің алты айлық мерзімі сақталған. Бұл алты айлық мерзім АПК ережелері бойынша қалпына келтірілмейді.
Мұраны қабылдауға кедергі болған мән-жайлар дәлелді деп саналады: ауыр ауру, дәрменсіз жағдай, сауатсыздық және сол сияқтылар. Денсаулықтың қысқа мерзімді бұзылуы, мұраны қабылдау мерзімдері мен тәртібі туралы ережелерді білмеу, мұралық мүліктің құрамы туралы мәліметтердің болмауы дәлелді деп танылмайды (ЖС 20.05.2026 № 4 нормативтік қаулысының 8-тармағы). Талап арызды мұра ашылған жердегі сот мұраны қабылдап қойған мұрагерлердің қатысуымен қарайды (сол қаулының 9-тармағы).
Сот мұрагерді мұраны қабылдаған деп таныса, барлық мұрагерлердің үлестерін айқындайды, ал бұрын берілген мұраға құқық туралы куәліктерді жарамсыз деп таниды.
Жоғарғы Соттың жаңа түсіндірмелері
2026 жылғы 20 мамырда Жоғарғы Сот «Соттардың мұрагерлік туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» № 4 нормативтік қаулы қабылдады. Ол 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді және 2009 жылғы бұрынғы қаулының орнына келді. Соттар оны барлық мұрагерлік дауларды қарағанда ескереді, сондықтан ескі практика шолуларын жаңа мәтінмен салыстырған жөн.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (1072-1, 1072-2, 1072-3-баптар), ҚР АПК (279, 305-баптар), ҚР Жоғарғы Сотының 2026 жылғы 20 мамырдағы № 4 нормативтік қаулысы (7-9-тармақтар).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстандағы сот бұйрығы: қандай талаптар бойынша шығарылады
Сот бұйрығы талаптан жылдам, бірақ тек ҚР АПК-нің 135-бабының жабық тізбесіндегі талаптар бойынша шығарылады. Ол қашан мүмкін, ал қашан талап қажет екенін түсіндіремін.
Сот бұйрығын судья сот отырысынсыз, арыз түскен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде шығарады (АПК-нің 139-бабы). Бірақ оны кез келген даусыз борыш бойынша емес, тек ҚР АПК-нің 135-бабында аталған талаптар бойынша алуға болады. Бұйрық бойынша іс жүргізуге АПК-нің 12-тарауы арналған.
Бұйрық қандай талаптар бойынша шығарылады
Тізбе жабық. Атап айтқанда, оған мыналар кіреді:
- әке болуды (ана болуды) анықтаумен немесе үшінші тұлғаларды тартумен байланысты емес кәмелетке толмаған балаларға алимент өндіру;
- заңда белгіленген немесе шартта көзделген жағдайда сотқа дейінгі тәртіппен, оның ішінде медиация тәртібімен жасалған дауды реттеу туралы келісімдерді орындау;
- жеке тұлғалардан салықтар, кедендік төлемдер және кейбір басқа міндетті төлемдер бойынша берешекті өндіру;
- АПК-нің 135-бабында тікелей аталған басқа талаптар.
Ал қарыз қолхат бойынша болса
Қолхат бойынша борыш, тіпті борышкер оны даулап отырмаса да, сот бұйрығына құқық бермейді. Мұндай талап 135-баптың тізбесінде жоқ, сондықтан оны талап арыз арқылы өндіріп алады.
Бұйрық және оңайлатылған іс жүргізу бір нәрсе емес
Оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу қазір АПК-нің 21-1-тарауымен реттеледі: бұрынғы 13-тарау 2022 жылдан бастап алынып тасталған. Бұл басқа рәсім. Іс талап арыз бойынша, электрондық форматта және тараптарды шақырмай, бір ай мерзімде қаралады. Бұл ережелер бойынша, атап айтқанда, азаматтан немесе ЖК-ден 1 000 АЕК-ке дейін, заңды тұлғадан 2 000 АЕК-ке дейін ақша өндіріп алу туралы талап арыздар, сондай-ақ сомасына қарамастан жауапкердің ақшалай міндеттемесін белгілейтін құжаттарға негізделген талап арыздар қаралады (АПК-нің 267-1, 267-2-баптары). Кез келген тарап хабарламадан кейін он бес жұмыс күні ішінде істі жалпы тәртіппен қарау туралы өтінішхат беруге құқылы.
Борышкер не істейді
Борышкер бұйрықтың көшірмесін алған немесе ол туралы білген күннен бастап он жұмыс күні ішінде сотқа дәлелдемелермен расталған қарсылықтар жіберуге құқылы (АПК-нің 141-бабы). Қарсылықтар заңға сәйкес болса, бұйрық жойылады және талапты талап қою тәртібімен мәлімдеуге болады.
Құқықтық негіз: ҚР АПК (бұйрық бойынша іс жүргізу туралы 12-тарау, оның ішінде 135, 138, 139, 141-баптар; оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу туралы 21-1-тарау).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстан сотында WhatsApp-тағы хат алмасу дәлел ретінде
Мессенджерлердегі скриншоттар мен хат алмасу дәлел бола алады. Оларды қалай сақтау керегін және сот неге қарайтынын көрсетемін.
Мессенджердегі хат алмасу дәлел бола алады, бірақ сот оны кез келген басқа дәлел сияқты тексереді: іске қатысы бар ма, заңды түрде алынды ма және оған сенуге бола ма. Хат алмасудың ерекше күші жоқ, сот оны басқа материалдармен бірге бағалайды.
Сот неге қарайды
- Алынуының заңдылығы. Адаммен өзіңіздің хат алмасуыңыз әдетте заңды түрде алынған болып саналады. Иесінің келісімінсіз бөтен телефоннан алынған хабарламаларды сот қабылдамауы мүмкін
- Толықтығы. Жеке жұлып алынған сөйлем емес, хабарламалардың бүкіл тізбегі керек: сот контексті көруі тиіс
- Нөмірдің тиесілігі. Нөмір немесе аккаунт дәл осы адамға тиесілі екенін көрсету керек: осы нөмір көрсетілген шарт, деректемелер, ол арқылы жасалған өтініштер, соттың сұрауы бойынша оператордан алынған мәліметтер
- Өзгермегендігі. Скриншоттар өңделмеуі керек, ал хат алмасудың түпнұсқасы құрылғыда сақталуы тиіс
Қалай дұрыс сақтау керек
- Күні, әңгімелесушінің нөмірі немесе аты және хабарламалардың бүкіл тізбегі көрінетін скриншоттар жасаңыз
- Чаттың экспортын және хат алмасу бар телефонның өзін дау аяқталғанға дейін сақтаңыз
- Хабарламаларды өшірмеңіз және скриншоттарды өңдемеңіз
Нотариаттық тіркеу
Нотариус хат алмасуды қарап, қарау хаттамасын жасай алады. Бұл белгілі бір күні құрылғыда дәл осындай хабарламалар болғанын тіркейді және жалғандық туралы дау тәуекелін азайтады. Бірақ хаттама хат алмасуды даусыз етпейді: сот бәрібір оның мазмұнын, нөмірдің тиесілігін және іспен байланысын бағалайды.
Не істемеген жөн
Контекстсіз скриншотқа ғана сенбеңіз. Арандатушы хабарламалар жібермеңіз: сот хат алмасудағы сіздің бөлігіңізді де көреді.
Құқықтық негіз: ҚР АПК (дәлелдемелер және оларды бағалау туралы нормалар), ҚР «Нотариат туралы» Заңы (дәлелдемелерді қамтамасыз ету).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Пәтер сатып алғанда кепілпұл мен аванс: айырмашылығы неде және ақшаны қалай жоғалтпау керек
Кепілпұл мен авансты жиі шатастырады, ал салдарындағы айырмашылық үлкен. Мәміле бұзылса не қайтарылатынын және қалай дұрыс ресімдеу керегін түсіндіремін.
Кепілпұл: бір тараптың екіншісіне шарт бойынша болашақ төлемдер есебіне, шарттың жасалғанын дәлелдеу және оның орындалуын қамтамасыз ету үшін беретін сомасы. Аванс жай ғана алдын ала төлем, бағаның бір бөлігі. Айырмашылық мәміле бұзылғанда көрінеді.
Мәміле бұзылса не болады
Кепілпұл бойынша бәрі «бас тартамын» деп кім бірінші айтқанына емес, шарттың орындалмауына қай тарап жауапты екеніне байланысты (АК-нің 338-бабының 2-тармағы):
- егер орындамауға кепілпұл берген тарап (әдетте сатып алушы) жауапты болса, кепілпұл екінші тарапта қалады;
- егер кепілпұл алған тарап (әдетте сатушы) жауапты болса, ол екінші тарапқа кепілпұлдың екі еселенген сомасын төлейді;
- егер міндеттеме орындау басталғанға дейін тараптардың келісімі бойынша немесе олардың кінәсінсіз туындаған орындаудың мүмкін болмауы салдарынан тоқтатылса, кепілпұл қайтарылады (АК-нің 338-бабының 1-тармағы).
Сонымен қатар, шартта өзгеше көзделмесе, орындамауға жауапты тарап екінші тарапқа кепілпұл сомасын есепке ала отырып залалды өтеуге міндетті (АК-нің 338-бабының 2-тармағы).
Мәміле бұзылса, аванс қайтарылады. Бас тартқаны үшін айыппұл шартта жеке көзделген жағдайда ғана болуы мүмкін.
Дау болмауы үшін қалай ресімдеу керек
- Нақты сомасы, объектісі және негізгі шартты жасасу мерзімі көрсетілген кепілпұл туралы жазбаша келісім жасаңыз. Жазбаша нысан сомаға қарамастан міндетті, оны сақтамау кепілпұл туралы келісімнің жарамсыздығына әкеледі (АК-нің 337-бабының 2-тармағы).
- Соманы «аванс» емес, тікелей «кепілпұл» деп атаңыз және ол қай шартты қамтамасыз ететінін көрсетіңіз.
- Төлемнің мақсаты көрсетілген қолхат немесе төлем құжатын алыңыз.
Құжаттарда «аванс» деп жазылса немесе мақсаты түсініксіз болса, сома аванс деп саналуы ықтимал, және оған кепілпұл туралы ережелер қолданылмайды.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (337, 338-баптар). Нормалар мен практика өзгереді, сондықтан әрекет етер алдында қолданыстағы редакциямен салыстырыңыз.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда заңсыз жұмыстан шығару: жұмысқа қайта алу және өтемақы
Заңды бұзып жұмыстан шығарса, жұмысқа қайта алуды және мәжбүрлі бос жүрген уақыттың ақысын төлеуді талап етуге болады. Жүгіну мерзімдері қысқа.
Жұмыс беруші жұмыскерді тек ҚР Еңбек кодексінде белгіленген негіздер бойынша және тәртіппен ғана жұмыстан шығаруға құқылы. Рәсімнің бұзылуы немесе заңды негіздің болмауы жұмыстан шығаруды заңсыз етеді.
Нені талап етуге болады
- Бұрынғы жұмысқа қайта алу
- Мәжбүрлі жұмыссыз жүрген уақыт үшін ақы төлеу
- Моральдық зиянның өтемақысын
- Жұмыстан шығару негізінің тұжырымын өзгерту
Мәжбүрлі бос жүрген уақыттың ақысы
Бұрынғы жұмысына қайта алынған жұмыскерге мәжбүрлі бос жүрген уақыт үшін жалақы төленеді, бірақ алты айдан аспайтын мерзімге (ЕК-нің 161-бабының 1-тармағы). Сондықтан жүгінуді созу сомаға да әсер етеді.
Қайда және қандай мерзімде жүгіну керек
Жалпы ереже бойынша еңбек дауын алдымен келісім комиссиясы қарайды: жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша оған бұйрықтың көшірмесі тапсырылған күннен бастап бір ай ішінде, содан кейін сотқа екі ай ішінде жүгінеді (ЕК-нің 160-бабы). Бірақ бірқатар жағдайларда дау бірден сотқа барады. Бұл микрокәсіпкерлік субъектілерінің, коммерциялық емес ұйымдардың, қызметкерлер саны он бес адамнан аспайтын шетелдік компаниялар филиалдары мен өкілдіктерінің жұмыскерлерінің, үй жұмыскерлерінің, заңды тұлғаның басшылары мен атқарушы органы мүшелерінің даулары (ЕК-нің 159-бабының 1-тармағы). Келісім комиссиясы туралы талап кейбір санаттарға да, мысалы мемлекеттік қызметшілер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне қолданылмайды. Комиссия заң бойынша болуы тиіс, бірақ құрылмаса, жүгіну мерзімі ол құрылғанға дейін тоқтатыла тұрады (ЕК-нің 160-бабы).
Комиссиясыз сотқа жүгінуге құқылы адамдар үшін заң жұмысқа қайта алу даулары бойынша үш айлық мерзім белгілеген еді. Конституциялық Сот 2026 жылғы 12 маусымдағы № 88-НҚ нормативтік қаулысымен мұны Конституцияға сәйкес емес деп таныды: Еңбек кодексі өзгертілгенге дейін олар үшін сотқа жүгінудің бір жылдық мерзімі қолданылады. Төленбеген жалақы туралы талаптарды үш жылдық талап қою мерзімі ішінде мәлімдеуге болады (ҚР КС 2026 жылғы 8 маусымдағы № 81-НҚ НҚ).
Алғашқы қадамдар
- Жұмыстан шығару туралы бұйрықтың көшірмесін, еңбек шартын, жұмыстан шыққандағы есеп айырысуды алыңыз.
- Жұмыс берушімен хат алмасуды және лауазым мен жалақы туралы мәліметтерді сақтаңыз.
- Құжаттарды оқымай және кеңеспей қол қоймаңыз.
Егер арызға қол қойылып қойса
«Өз еркімен» деген арызға немесе бұзу туралы келісімге қол қою дауды қиындатады, бірақ оны жоққа шығармайды. Арыз қысыммен жазылса немесе жұмыс беруші оны мәжбүрлесе, мұны дәлелдеуге болады: хат алмасумен, аудиожазбалармен, куәгерлермен, оқиғалар хронологиясымен. Мұндай дауда қысымды дәлелдеу міндеті әдетте жұмыскерге жүктеледі.
Дәлелдеу қалай құрылады
Жұмыс беруші жұмыстан шығарудың заңдылығын және тәртіптің сақталғанын дәлелдеуі керек: хабарламалар, актілер, бұйрықтар. Сондықтан ол сілтеме жасайтын барлық құжаттардың көшірмелерін сұраған пайдалы.
Құқықтық негіз: ҚР Еңбек кодексі (159-161-баптар), ҚР Конституциялық Сотының 08.06.2026 № 81-НҚ және 12.06.2026 № 88-НҚ нормативтік қаулылары, ҚР Салық кодексі (668-бап: еңбек даулары бойынша талап қоюшылар мемлекеттік баждан босатылған).
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда контрагентті тексеру: шарт жасасар алдында нені қарау керек
Шартқа қол қоймас және алдын ала төлемге дейін жасаған жөн тексерулер тізбесі және олар нені көрсетпейтіні туралы шындық.
Контрагентті тексеру компанияның бар екеніне, адамның оның атынан шартқа қол қоюға құқылы екеніне және онда проблемалардың айқын белгілері жоқ екеніне көз жеткізуге көмектеседі. Көп мәлімет ашық дереккөздерде қолжетімді, бұл қадам-қадаммен «Компанияны БСН бойынша қалай тексеруге болады» анықтамалығында сипатталған.
Нені тексеру керек
- Заңды тұлғаның немесе ЖК-ның тіркелуі, құрылған күні, қызмет түрі
- Басшы мен құрылтайшылар: шартқа кім және не негізінде қол қояды (жарғы, сенімхат)
- Салық берешегі, ҚҚС төлеуші мәртебесі, тарату немесе банкроттық
- Компания қатысатын сот істері: даулардың саны мен мәні
- Қызмет лицензияланатын болса, лицензия
Тізілімдер нені көрсетпейді
Ашық тізілімдер мәліметтерді жаңартылған күнге көрсетеді және әрдайым бірден емес. Олар нақты қаржылық жағдайды, әлі сотқа жетпеген басқа компаниялар алдындағы борыштарды және нақты менеджердің адалдығын көрсетпейді. Таза үзінді шарттың орындалуына кепілдік бермейді, сондықтан тексеру шарттың өз талаптарымен толықтырылады.
Қол қоюшының өкілеттігін тексеру
Қол қоюшының жарғы немесе сенімхат бойынша әрекет ететініне көз жеткізіңіз. Ірі мәмілелер үшін қатысушылардың шешімдері керек болады. Өкілеттік болмаса, шартты даулауы мүмкін.
Шарттың өзінде тәуекелді қалай азайтуға болады
- Толық алдын ала төлемді бірден салмаңыз: төлемді кезеңдерге бөліңіз
- Тұрақсыздық айыбын және кемшіліктерді жою мерзімін жазыңыз
- Банк деректемелері мен хат алмасуға арналған байланыстарды көрсетіңіз
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі, ҚР АПК. Нормалар мен тәжірибе өзгереді, сондықтан әрекет етпес бұрын қолданыстағы редакциямен немесе заңгермен тексеріңіз.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда қатысушының ЖШС-дан шығуы: үлесті қалай сатып, ақша алуға болады
Қазақстанда қатысушы ЖШС-дан үлесін иеліктен шығару арқылы шығады: басқа қатысушыларға, үшінші тұлғаға сату немесе серіктестіктің өзінің сатып алуы. Тәртібі мен жиі кездесетін дауларды талдаймыз.
ҚР ЖШС туралы заңы жай ғана шығу туралы арыз беріп, үлестің құнын төлеуді талап ету құқығын көздемейді. Қатысушы өз үлесін иеліктен шығарған кезде серіктестіктен шығады (ҚР АК 80-бабы). Тәртіп үлестің кімге сатылатынына және жарғыға байланысты.
Шығу жолдары
- Үлесті басқа қатысушыларға сату. Егер жарғыда өзгеше белгіленбесе, оны өз таңдауыңыз бойынша бір немесе бірнеше қатысушыға сатуға болады.
- Үшінші тұлғаға сату. Жарғы немесе заң тыйым салмаса, жол беріледі. Қалған қатысушыларда сатып алудың басым құқығы бар (ЖШС туралы заңның 31-бабы). Қатысушы үлесті сату ниеті туралы бағасын көрсетіп атқарушы органға жазбаша хабарлайды, ол жеті күн ішінде қатысушыларға хабарлайды, ал әрқайсысында сатып алуды мәлімдеуге жеті күн бар. Бір ай ішінде үлес сатып алынбаса, оны үшінші тұлғаға хабарламада көрсетілген бағадан төмен емес бағамен сатуға болады.
- Серіктестіктің сатып алуы. Егер жарғыдағы тыйымдар немесе шектеулер салдарынан үлесті сату мүмкін болмаса, қатысушы серіктестіктен үлесті сатып алуды немесе оны үшінші тұлғаға сатуға рұқсат беруді талап етуге құқылы (Заңның 32-бабы). Баға тараптардың келісімімен, ал дау болса сотпен айқындалады.
- Ресімдеу. Тарапы жеке тұлға болып табылатын үлесті иеліктен шығару шарты нотариаттық куәландыруға жатады (ЖШС туралы заңның 29-бабының 2-тармағы). Содан кейін қатысушылар туралы мәліметтер заң мен жарғыда белгіленген тәртіппен өзгертіледі, оның ішінде қажет болса қайта тіркеуден өтеді.
Даулар қайда туындайды
- Үлестің бағасы: тараптар компанияны әртүрлі бағалайды, жиі тәуелсіз бағалаушы қажет
- Басым құқықтың бұзылуы: үлес қатысушыларға ұсынылмай үшінші тұлғаға сатылса, кез келген қатысушы сатылған күннен бастап үш ай ішінде сотта сатып алушының құқықтары мен міндеттерін өзіне ауыстыруды талап етуге құқылы (АК-нің 80-бабының 2-тармағы, ЖШС туралы заңның 31-бабының 7-тармағы)
- Ақпаратқа қол жеткізу: қатысушы үлесті бағалау үшін серіктестіктің қызметі туралы мәліметтер алуға құқылы
Сатып алғаннан кейін серіктестік үлесті қалған қатысушыларға ұсынуға міндетті. Олар бас тартса, үлес жарғылық капиталды азайта отырып өтеледі немесе үшінші тұлғаға сатылады (Заңның 33-бабы).
Құқықтық негіз: ҚР АК (80-бап), ҚР «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңы (31-33-баптар), ҚР Жоғарғы Сотының 10.07.2008 жылғы № 2 нормативтік қаулысы, серіктестіктің жарғысы.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстан сотындағы бітімгершілік келісім: қашан тиімді және қалай жасасуға болады
Татуласу келісімі дауды келісілген шарттармен аяқтауға мүмкіндік береді. Ол сот шешімінен қашан тиімді екенін және онда нені жіберіп алмау керегін айтамын.
Татуласу келісімі: тараптардың дауды қалай аяқтау туралы уағдаластығы. Оны процестің кез келген сатысында жасасуға болады. Сот келісімді бекітеді және іс бойынша іс жүргізуді тоқтатады.
Оның тиімділігі неде
- Уақытты үнемдейді: шағымданудың ұзақ тізбегі болмайды
- Бөліп төлеуді және ыңғайлы төлем шарттарын келісуге мүмкіндік береді
- Қарым-қатынасты сақтайды, бұл бизнес пен отбасы үшін маңызды
- Сот шығыстарын азайтады
Келісімге не енгізу керек
- Нақты сома, мерзім және төлемдер тәртібі.
- Шарттар бұзылғанда не болады, мысалы тұрақсыздық айыбы немесе қалған соманы бірден талап ету құқығы.
- Сот шығыстарын бөлу.
- Талап қоюшы қандай талаптардан және қай бөлігінде бас тартады.
Келісім орындалмаса
Сот бекіткен татуласу келісімі ерікті түрде орындалады, ал тарап оны бұзса, екінші тарап атқару парағын алып, оны сот орындаушысына беруге құқылы. Сондықтан талаптар мәжбүрлеп орындауға болатындай болуы керек: нақты сомалар, күндер, әрекеттер.
Талаптардан бас тартуда абай болыңыз
Келісім бекітілгеннен кейін сол талаппен, сол негіздер бойынша және сол тарапқа қайта сотқа жүгінуге болмайды. «Тараптардың наразылығы жоқ» деген тұжырымды дәл жазыңыз: қай шарт және қандай талаптар бойынша екенін тізіп көрсетіңіз. Тым кең тұжырым қол қою кезінде ойламаған талаптарыңыздан айыруы мүмкін.
Келісім заңға қайшы келсе немесе басқа адамдардың құқықтарын бұзса, сот оны бекітпейді.
Келісудің басқа жолдары
Дауды медиация арқылы да реттеуге болады: бейтарап медиатор тараптарға шешім табуға көмектеседі, ал нәтижесі медиативтік келісіммен ресімделеді. Тағы бір нұсқа: тараптар өз заңгерлерінің қатысуымен келісетін партисипативтік рәсім.
Құқықтық негіз: ҚР АПК (тараптарды татуластыру және татуласу келісімі туралы нормалар), ҚР «Медиация туралы» Заңы.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда сотқа талап арызды қалай беру керек: азаматтық істерге арналған қадамдық нұсқаулық
Талап арыз ойлағаннан да жиі ресми қателер үшін қайтарылады. Талап арызды қалай дайындап, беру керегін және берілгеннен кейін не күту керегін қадам бойынша талдаймын.
Талап арыз: бұзылған құқықты қорғау талабымен сотқа жазбаша жүгіну. Оның мазмұны мен қосымшаларын Азаматтық процестік кодекс айқындайды.
Қадамдар
- Соттылықты анықтаңыз: әдетте талап арыз жауапкердің орналасқан жері бойынша беріледі, кейбір даулар бойынша, мысалы жылжымайтын мүлікке құқықтар туралы, объектінің орналасқан жері бойынша.
- Егер заңда немесе шартта көзделсе, міндетті сотқа дейінгі тәртіпті орындаңыз: көбіне бұл талап хат.
- Талап дайындаңыз: сот, тараптар, мән-жайлар, талаптар, есеп, дәлелдемелер тізбесі.
- Мемлекеттік бажды төлеп, төлем құжатын қоса беріңіз. Талап қоюшылардың кейбір санаттары баждан босатылған, мысалы алимент өндіріп алу туралы, еңбекақы өндіріп алу туралы және еңбек қызметіне байланысты басқа талаптар бойынша талап арыздар, сондай-ақ мүгедектігі бар адамдар (Салық кодексінің 668-бабы).
- Талап арызды өкіл берсе, сенімхатты немесе оның өкілеттігін растайтын басқа құжатты қоса беріңіз.
- Қағаз түрінде берсеңіз, жауапкерге және іске қатысатын басқа адамдарға талап арыз бен құжаттардың көшірмелерін қоса беріңіз.
- Талап арызды соттың кеңсесіне немесе электрондық түрде Сот органдарының бірыңғай порталы portal-sot.kz арқылы беріңіз. Портал туралы қадам-қадаммен анықтамалықта.
Жиі кездесетін қателер
- Талап хаттың жіберілгені туралы дәлел жоқ
- Талап сомасы немесе баж дұрыс есептелмеген
- Барлық жауапкер көрсетілмеген
- Талаптарды растайтын құжаттар қоса берілмеген
- Өкілдің сенімхаты қоса берілмеген
Кемшіліктердің салдары олардың сипатына байланысты. АПК-нің 152-бабында көзделген жағдайларда сот талап арызды қайтарады, мысалы міндетті сотқа дейінгі тәртіп сақталмаса немесе іс осы сотқа соттауға жатпаса. Бұзушылықты жойғаннан кейін қайта жүгінуге болады.
Берілгеннен кейін не болады
Талап арыз беру: процестің басы. Жауапкер қарсылықтарымен пікір беруге, қарсы талап арыз қоюға, өтінішхаттар мәлімдеуге, мысалы сараптама тағайындау немесе талап қою мерзімін өткізу туралы, құқылы. Сот істі дайындайды және тараптарға татуласу мүмкіндігін түсіндіреді.
Сондықтан іс бойынша ұстанымды алдын ала ойластырады және процесс барысында қайта қарайды. Нәтиже екі тараптың дәлелдері мен ұстанымдарына байланысты.
Құқықтық негіз: ҚР АПК (оның ішінде 152-бап). Мемлекеттік баждың мөлшері мен жеңілдіктер беру күніне ҚР Салық кодексі бойынша айқындалады.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда некеде және ажырасқанда бизнесті бөлу: ЖШС, ЖК және жарғылық капиталдағы үлес
Некеге дейін құрылған бизнес әдетте жеке болып қалады, ал некеде табылғаны бөлінеді. Шекараның қайда өтетінін, ЖШС-дағы үлестің қалай бөлінетінін және компанияны жоғалтпау үшін не істеу керегін талдаймын.
Ажырасқанда бизнесті бөлу оның қашан және қандай қаражатқа құрылғанына байланысты. Ережелер ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінде, ал ЖШС үшін Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы заңда да бар.
Бизнес қашан жеке, қашан ортақ
- Некеге дейін құрылған. Жұбайға некеге дейін тиесілі болған мүлік оның жеке меншігі болып қалады (Кодекстің 35-бабы). Тойдың өзі бизнесті ортақ етпейді.
- Некеде табылған. Некеде табылған мүлік кімге ресімделгеніне қарамастан ортақ болып саналады (Кодекстің 33-бабы). Бұған ортақ табыс есебінен сатып алынған жарғылық капиталдағы үлестер де кіреді.
- Салым салынған жеке бизнес. Егер некеде оған құнын едәуір арттырған салымдар салынса, жеке мүлік ортақ деп танылуы мүмкін. Бұл ең даулы жағдай, салымдардың дәлелдері қажет.
Әрқайсысына қандай үлес тиеді
Бөлу кезінде, егер олардың арасындағы шартта өзгеше көзделмесе, ерлі-зайыптылардың үлестері тең деп танылады (Кодекстің 38-бабының 1-тармағы). Неке шарты өзге тәртіпті алдын ала белгілеуге мүмкіндік береді, сондықтан бизнес иелеріне оны қақтығысқа дейін ресімдеген жөн.
Некеде, ажыраспай бизнесті бөлу
Ортақ мүлікті, оның ішінде бизнесті, некені бұзбай-ақ бөлуге болады: ерлі-зайыптылардың келісімі бойынша немесе олардың біреуінің талабы бойынша сот арқылы (Кодекстің 37-бабы). Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу туралы келісім міндетті түрде нотариаттық куәландыруға жатады (Кодекстің 37-бабының 2-тармағы), содан кейін жылжымайтын мүлікке және үлестерге құқықтар қайта тіркеледі. Бөлінбеген мүлік бөлігі және бөлгеннен кейін жинақталған мүлік, егер неке шартында өзгеше белгіленбесе, ортақ болып қалады.
Некеде бөлуді ерлі-зайыптылар бизнес пен отбасы мүлкін нақты ажыратқысы келгенде таңдайды: мысалы, серіктестер тартар алдында, несие алар не үлесті сатар алдында. Балама: мүліктің, оның ішінде болашақ мүліктің режимін алдын ала айқындайтын неке шарты.
Нақты не бөлінеді
Үш нәрсені ажырату маңызды. ЖШС мүлкі ерлі-зайыптыларға емес, серіктестіктің өзіне тиесілі және олардың арасында бөлінбейді. Неке кезінде жиналған болса, ЖШС жарғылық капиталындағы қатысушының үлесін бөлуге болады. Ал ЖК мүлкі кәсіпкердің өзіне жеке тұлға ретінде тиесілі, сондықтан неке кезінде ЖК бизнесі үшін сатып алынған жабдық, тауар немесе үй-жай жалпы ереже бойынша ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі болып табылады және кез келген басқа мүлік сияқты бөлінуі мүмкін.
ЖШС-дағы үлес қалай бөлінеді
Жұбай ЖШС қатысушысы автоматты түрде бола салмайды. Қатысушылар құрамы ЖШС туралы заңның ережелері бойынша өзгереді, сондықтан сот бұрынғы жұбайды серіктестікке енгізуге міндетті емес. Іс жүзінде дау көбіне бизнеске кіруге емес, үлес үшін ақшалай өтемақыға немесе табысты бөлуге саяды.
ЖШС үшін Жоғарғы Соттың серіктестіктер туралы заңнаманы қолдану туралы 2008 жылғы 10 шілдедегі № 2 нормативтік қаулысы маңызды. Онда ерлі-зайыптылардың бірлесіп тапқан мүлкі есебінен енгізілген үлес олардың бірлескен меншігінде болатыны түсіндірілген. Мұндай үлеске қатысушы жұбайының нотариат куәландырған келісімімен ғана билік ете алады, әйтпесе жұбайы мәмілені үш жыл ішінде сотта даулауға құқылы (ЖС № 2 НҚ 16-тармағы).
Бизнестен түсетін табыс
ЖШС-дағы үлестің өзі жеке болса да, некеде алынған дивидендтер мен жалақы ортақ болып саналуы мүмкін. Егер бизнестің құны өздігінен өссе, жеке мүлікті бөлу үшін құнның өсуінің өзі әдетте жеткіліксіз.
Мерзімдер
Бөлуді некеде де, ажырасқаннан кейін де талап етуге болады. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың талаптарына үш жылдық талап қою мерзімі қолданылады (Кодекстің 37-бабының 6-тармағы). ҚР Конституциялық Соты 2024 жылғы 4 желтоқсандағы № 55-НҚ нормативтік қаулысымен бұл мерзімді неке бұзылған сәттен бастап есептеуді Конституцияға сәйкес емес деп таныды. Қазір Кодекстің 37-бабының 6-тармағында мұндай байланыс жоқ, және мерзім жалпы ереже бойынша жұбай өз құқығының бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап есептеледі (АК-нің 180-бабы).
Бизнесті қалай қорғауға болады
- Неке шартын бизнес өскенге дейін немесе қақтығысқа дейін жасаңыз.
- Жеке және ортақ қаражатты бөлек есепке алыңыз, қаражаттың шығу тегі туралы құжаттарды сақтаңыз.
- Жарғыны тексеріңіз: ол үлестің ауысуын шектеуі және басқа қатысушылардың құқықтарын көздеуі мүмкін.
- Үлесті бөлуді «айналып өтіп» иеліктен шығармаңыз: жұбайдың келісімі болмаса, мұндай мәмілелерге дау айтылады.
Құқықтық негіз: ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі (33, 35, 37, 38-баптар), ҚР Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы заңы, ҚР Жоғарғы Сотының 10.07.2008 жылғы № 2 нормативтік қаулысы, ҚР Конституциялық Сотының 04.12.2024 жылғы № 55-НҚ нормативтік қаулысы. Нормалар өзгерген, сондықтан жүгінген күнгі қолданыстағы редакцияны тексеріңіз.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда зайыбын және бұрынғы зайыбын асырауға алимент
Алимент тек балаларға ғана төленбейді. Заң ерлі-зайыптыларды бір-біріне көмектесуге міндеттейді, ал кейбір жағдайларда ажырасқаннан кейін де. Кімнің асырауға құқығы бар екенін және оны қалай алуға болатынын түсіндіремін.
ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі ерлі-зайыптылар мен бұрынғы ерлі-зайыптылар арасындағы алиментті бөлек реттейді. Бұл дербес талап: ол балаға алиментке байланысты емес, оны солармен бірге немесе бөлек мәлімдеуге болады.
Некеде асырауды кім талап ете алады
Ерлі-зайыптылар бір-біріне материалдық көмек көрсетуге міндетті. Егер көмек болмаса және алимент туралы келісім болмаса, қажетті қаражаты бар жұбайдан сотта алимент талап етуге мыналар құқылы (Кодекстің 147-бабы):
- еңбекке қабілетсіз мұқтаж жұбай;
- жүктілік кезеңінде және ортақ бала туған күннен бастап үш жыл ішінде әйелі;
- 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар ортақ балаға, сондай-ақ 18 жастан кейін бірінші немесе екінші топтағы мүгедектік белгіленген балаға күтім жасайтын мұқтаж жұбай.
Алдымен келісуге тырысқан жөн: алимент төлеу туралы келісім нотариуста, медиаторда немесе партисипативтік рәсімде жазбаша ресімделеді (Кодекстің 158-бабы).
Ажырасқаннан кейін алимент қашан тиесілі
Кодекстің 148-бабы бойынша, егер екінші тарапта қажетті қаражат болса, бұрынғы жұбай асырауды сот тәртібімен талап ете алады. Құқық мыналарда бар:
- бұрынғы зайыбы жүктілік кезеңінде және ортақ бала үш жасқа толғанға дейін;
- 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар ортақ балаға, сондай-ақ 18 жастан кейін бірінші немесе екінші топтағы мүгедектік белгіленген балаға күтім жасайтын мұқтаж бұрынғы жұбай;
- неке бұзылғанға дейін еңбекке қабілетсіз болып қалған еңбекке қабілетсіз мұқтаж бұрынғы жұбай.
Мұқтаждық қалай бағаланады
Мұқтаждық барлық жағдайда бірдей тексерілмейді. Жүкті кезеңдегі және ортақ бала туғаннан кейін үш жыл ішіндегі зайыбы үшін заң мұқтаждықты дәлелдеуді талап етпейді. Еңбекке жарамсыз жұбайы және мүгедектігі бар балаға күтім жасайтын жұбайы үшін мұқтаждықты дәлелдеу керек: сот табыстар мен қажетті шығыстарды, оның ішінде емделуге кететін шығыстарды салыстырады. Қалай болғанда да екінші жұбайдың төлеуге қаражаты болуы керек.
Сот соманы қалай айқындайды
Келісім болмаса, мөлшерін Кодекстің 149-бабы бойынша сот айқындайды. Ол тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын және назар аударуға тұрарлық басқа мүдделерді ескеріп, соманы төлем кезінде қолданылатын АЕК-ке еселік қатынаста тағайындайды. Сондықтан сома АЕК-пен бірге өседі.
Сот төлемнен қашан босата алады
Сот жұбайды екінші жұбайды асырау міндетінен босатуы немесе бұл міндетті мерзіммен шектеуі мүмкін (Кодекстің 150-бабы). Бұл еңбекке жарамсыздық құмар ойындарды, спирттік ішімдіктерді, есірткі немесе психотроптық заттарды теріс пайдаланудан немесе қасақана қылмыстық құқық бұзушылық жасау салдарынан туындаса, ерлі-зайыптылар некеде аз уақыт (бес жылға дейін) тұрса, сондай-ақ алимент талап ететін жұбай отбасында лайықсыз мінез-құлық көрсетсе мүмкін. Бұрынғы жұбайды асырау міндеті ол жаңа некеге тұрса немесе 148-баптағы негіздер жойылса тоқтатылады.
Не дайындау керек
- неке туралы немесе некені бұзу туралы куәлік;
- негізге қарай баланың туу туралы куәлігі, жүктілік туралы анықтама немесе мүгедектік туралы құжаттар;
- өз табысыңыз бен шығыстарыңыз туралы құжаттар;
- белгілі болса, екінші тараптың табысы мен мүлкі туралы мәліметтер.
Құқықтық негіз: ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі (147-150-баптар), ҚР АПК.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстанда ажырасқаннан кейін баланың тұрғылықты жері және қарым-қатынас тәртібі
Көптеген ата-аналар үшін ажырасудағы басты сұрақ: бала кіммен тұрады. Оны заң бойынша қалай шешетінін және бөлек тұратын ата-ана қарым-қатынасты қалай сақтай алатынын түсіндіремін.
Алдымен ата-аналардың келісімі
Баланың тұрғылықты жерін ата-аналар келісім бойынша айқындайды. Келісімді жазбаша ресімдеп, онда кездесу тәртібін, демалыстарды, мерекелерді және шығыстарға қатысуды көрсетуге болады. Бұл бала үшін соттан гөрі тезірек әрі тыныш.
Тұрғылықты жер туралы келісу мүмкін болмаса
Дау медиация тәртібімен немесе қорғаншылық және қамқоршылық органының қатысуымен сотта баланың мүдделерін негізге алып және оның пікірін ескере отырып шешіледі (Кодекстің 73-бабының 2-тармағы). Сот мыналарды ескереді:
- баланың әр ата-анаға, бауырларына және апа-сіңлілеріне бауыр басуы;
- баланың жасы;
- ата-аналардың адамгершілік және жеке қасиеттері;
- әр ата-ананың баламен қарым-қатынасы;
- тәрбие мен даму үшін жағдай: ата-аналардың жұмысы мен режимі, материалдық және отбасылық жағдайы.
Үш нәрсені ажырату маңызды. Баланың мүддесі: сот шешім қабылдайтын басты өлшем. Баланың пікірін сот тыңдайды және ескереді: он жасқа толған баланың пікірі, бұл оның мүддесіне қайшы келетін жағдайлардан басқа кезде, міндетті түрде ескеріледі (Кодекстің 62-бабы). Бірақ баланың пікірі дауды өздігінен шешпейді. Ал ата-ананың бала кіммен тұруы керек деген қалауы тараптың ұстанымы ғана, оны бала үшін солай жақсы болатынын көрсететін дәлелдермен растау керек.
Бөлек тұратын ата-ананың құқықтары
Ол баламен қарым-қатынас жасауға, оны тәрбиелеуге және білім алуына қатысуға, ол туралы мектептен, балабақшадан, ауруханадан және басқа мекемелерден мәліметтер алуға құқылы (Кодекстің 73-бабының 5-тармағы).
Қарым-қатынас жасау құқығы аталар мен әжелерде, аға-інілер мен апа-сіңлілерде де бар (Кодекстің 73-1-бабы). Қарым-қатынас баланың тән және психикалық денсаулығына немесе адамгершілік дамуына зиян келтірсе, шектелуі мүмкін.
Қарым-қатынас тәртібін қалай айқындауға болады
- Келісуге тырысыңыз: ата-аналар бөлек тұратын ата-ананың бала тәрбиесіне қатысу тәртібі туралы жазбаша келісім жасасуға құқылы.
- Келісім болмаса, дауды алдымен қорғаншылық және қамқоршылық органы шешеді (Кодекстің 73-бабының 3-тармағы).
- Егер қорғаншылық органының шешімімен келіспесеңіз, дау медиация тәртібімен немесе қорғаншылық органы мен ата-аналардың қатысуымен сотта шешіледі.
Егер екінші ата-ана араласуға кедергі келтірсе, дәлелдер жинаңыз: хат алмасу, бас тартулар, куәлардың айғақтары. Қарым-қатынас тәртібі туралы сот шешімін орындамағаны үшін кінәлі ата-ана жауапты болады, ал қасақана орындамаған жағдайда сот баланың мүдделері мен пікірін ескере отырып, баланы екінші ата-анаға беру мәселесін шешуі мүмкін (Кодекстің 73-бабының 4-тармағы).
Құқықтық негіз: ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі (62, 73-баптар), ҚР АПК.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
Қазақстандағы неке шарты: қалай жасасу, не енгізу және қалай дауласу
Неке шарты кімге не тиесілі болатынын алдын ала шешуге және мүлікті жалпы ережелер бойынша бөлмеуге мүмкіндік береді. Оған нені жазуға болатынын және оның шектерін талдаймын.
Бұл не және қашан жасалады
Неке шарты: некеге тұрушы адамдардың немесе ерлі-зайыптылардың некеде және ол бұзылғаннан кейінгі мүліктік құқықтары мен міндеттерін айқындайтын келісімі (ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің 39-бабы).
Оны некеде кез келген уақытта жасасуға болады. Неке тіркелгенге дейін шартқа некені тіркеу туралы өтініш берілген күннен бастап қол қоюға болады, және ол некені тіркеген күннен бастап күшіне енеді (Кодекстің 40-бабы). Шарт жазбаша нысанда жасалады және нотариаттық куәландыруға жатады. Нотариуссыз ол жарамсыз.
Не жазуға болады
- мүлік режимі: бірлескен, үлестік немесе бөлек, барлық мүлікке немесе жекелеген объектілерге, оның ішінде болашақтағы мүлікке;
- ерлі-зайыптылардың бір-бірінің табысына қатысуы және отбасылық шығыстарды көтеру тәртібі;
- ажырасқанда әрқайсысы қандай мүлікті алатыны;
- некеде туған немесе асырап алынған балалардың мүліктік құқықтары.
Нені енгізуге болмайды
Шарт ерлі-зайыптылардың әрекетке қабілеттілігін және сотқа жүгіну құқығын шектей алмайды, ерлі-зайыптылар арасындағы жеке мүліктік емес қатынастарды, олардың балаларға қатысты құқықтары мен міндеттерін реттей алмайды, еңбекке қабілетсіз жұбайды асырау алу құқығынан айыра алмайды және отбасы заңнамасының негіздеріне қайшы талаптарды қамти алмайды (Кодекстің 41-бабының 3-тармағы).
Өзгерту және дауласу
Шартты нотариуста ерлі-зайыптылардың келісімі бойынша өзгертуге немесе бұзуға болады, ал біреуі келіспесе, сот арқылы. Неке шартын орындаудан біржақты бас тартуға Азаматтық кодексте көзделген жағдайлардан басқа кезде жол берілмейді (Кодекстің 42-бабы).
Сот шартты мәмілелердің жарамсыздығы негіздері бойынша, сондай-ақ жұбайдың талабы бойынша, егер талаптар оны аса қолайсыз жағдайға қойса немесе балалардың мүліктік құқықтарын бұзса, толығымен немесе ішінара жарамсыз деп тануы мүмкін (Кодекстің 43-бабы).
Кімге әсіресе пайдалы
Бизнес пен ЖШС үлестерінің иелеріне, некеге жылжымайтын мүлікпен немесе кредиттермен кіретіндерге және ортақ баспанаға ата-анасының қаражатын салатындарға. Шарт бизнесті отбасылық мүліктен сотта емес, алдын ала бөлуге көмектеседі.
Құқықтық негіз: ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексі (39-43-баптар), ҚР Азаматтық кодексі.
Жағдайыңызды талқылау
Өз жағдайыңызды талдағыңыз келсе, кеңеске жазылыңыз.
portal-sot.kz арқылы талап арызды онлайн қалай беру керек: нұсқаулық
«Сот кабинетінің» орнына Сот органдарының бірыңғай порталы келді. Не дайындау керектігін және кеңсеге бармай талап арызды қалай беруге болатынын айтамын.
Қазақстан соттарының электрондық сервистері Сот органдарының бірыңғай порталы portal-sot.kz арқылы жұмыс істейді. Ол арқылы талап арыздар мен арыздар береді, іс материалдарымен танысады және процестің барысын қадағалайды. Төмендегі тәртіп 2026 жылғы қарашадағы жағдай бойынша сипатталған: порталдағы батырмалардың атаулары өзгеруі мүмкін.
Не қажет болады
- ЭЦҚ (электрондық цифрлық қолтаңба), оны egov.kz арқылы алады
- Талап арыз және қосымшалар электрондық түрде, PDF форматында болғаны дұрыс
- Мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртек, егер сіз одан босатылмаған болсаңыз
- Басқа адамның атынан берсеңіз, сенімхат
Қадамдап
- portal-sot.kz сайтын ашып, ЭЦҚ арқылы кіріңіз. Бұрын «Сот кабинетін» пайдалансаңыз, қайта тіркелу қажет болуы мүмкін.
- Сотқа құжат беруді, іс жүргізу түрін (азаматтық) және қажетті сотты таңдаңыз.
- Тараптардың деректерін толтырып, талап арызды қосымшаларымен жүктеңіз.
- Құжаттарға ЭЦҚ-мен қол қойып, жіберіңіз.
- Өтініш нөмірін және жіберілгені туралы растаманы сақтаңыз.
Талап арызды жіберу, тіркеу және қабылдау
Бұл үш түрлі оқиға. Жіберу құжаттың сіз тараптан кеткенін білдіреді, күні көрсетілген растаманы сақтаңыз. Тіркеу соттың талап арызды алып, тіркегенін білдіреді. Талап арызды іс жүргізуге қабылдауды судья шешеді: ол талап арызды қабылдауы, қозғалыссыз қалдыруы немесе қайтаруы мүмкін. Сондықтан жібергеннен кейін жеке кабинеттегі мәртебені және судьяның ұйғарымын қадағалаңыз.
Портал жұмыс істемесе
Беру мерзімі аяқталып жатса, ал портал қате берсе, күтпеңіз: талап арызды соттың кеңсесіне қағаз түрінде тапсыруға болады. Қателердің күні мен уақыты көрсетілген скриншоттарын сақтаңыз, мерзімді өткізу себебін дәлелдеуге тура келсе, пайдалы болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Қазақстанда ЖСН бойынша атқарушылық іс жүргізулерді және шығуға тыйымды қалай тексеруге болады
Атқарушылық іс жүргізу бойынша борыш пен шығуға тыйым әртүрлі нәрселер: борыш болуы мүмкін, ал тыйым болмауы мүмкін. Екеуін де қайдан тексеруге болатынын айтамын.
Атқарушылық іс жүргізуді сот орындаушысы атқарушылық құжат негізінде қозғайды: сот шешімі, сот бұйрығы, нотариустың атқарушылық жазбасы. Елден шығуға уақытша шектеу бөлек шара, ол әр іс жүргізу бойынша қолданылмайды. Сондықтан оларды бөлек тексереді.
Атқарушылық іс жүргізу бар ма
Әділет министрлігінің атқарушылық іс жүргізулердің ашық тізілімін ашып, ЖСН немесе БСН енгізіңіз. Порталға кіру қажет емес. Іс жүргізудің бар-жоғын, сот орындаушысы кім екенін және борыш қандай құжат негізінде пайда болғанын көресіз.
Шығуға тыйым бар ма
- «Борышкерлер тізілімі бойынша шетелге шығуға тыйымның бар-жоғын тексеру» қызметін ашыңыз.
- «Қызметке онлайн тапсырыс беру» батырмасын басып, порталға кіріңіз.
- ЖСН-ді көрсетіп, сұрауды жіберіңіз.
- Шығуға уақытша шектеу белгіленгенін қараңыз.
Тыйымдарды қайдан қарауға болады
Шығуға тыйым туралы қызмет пен ашық тізілім атқарушылық іс жүргізудің және шығуға шектеудің бар-жоғын көрсетеді. Нақты мүлікке салынған тыйым онда көрсетілмейді, оны бөлек тексереді.
- Жылжымайтын мүлік. Тыйым тіркелген құқықтар мен ауыртпалықтар туралы анықтамада (Ф-2) көрінеді: оны қалай алуға болады.
- Өз іс жүргізуіңіздің барысы. Атқарушылық іс жүргізу тараптары aisoip.adilet.gov.kz сайтындағы жеке кабинетте тіркеліп, іс жүргізу туралы мәліметтерді онлайн алуы мүмкін. Тыйым салу туралы қаулыларды сот орындаушысы да жібереді.
- Банк шоттары. Шотқа тыйым салынғаны туралы әдетте банк хабарлайды, мәліметтерді банктен және сот орындаушысынан нақтылауға болады.
Жазба табылса не істеу керек
- Сот орындаушысынан қарыздың негізі мен сомасын біліңіз
- Борыш төленіп қойса, орындаушыға төлем растамасын беріп, шектеулерді алып тастауды сұраңыз
- Орындаушының әрекеттерімен келіспесеңіз, оларға шағымдану мерзімі қысқа, бірден бастаңыз
Егер сіз өндіріп алушы болсаңыз
Тізілім борышкеріңізде басқа іс жүргізулердің бар-жоғын көрсетеді. Бұл ақшаны алудың қаншалықты шынайы екенін түсінуге көмектеседі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Пәтерді сатып алу алдында қалай тексеру керек: құқықтар мен ауыртпалықтар туралы анықтама (Ф-2)
Тіркелген құқықтар мен ауыртпалықтар туралы анықтама меншік иесін, тыйым мен кепілді көрсетеді. Бірақ анықтаманың жаңа әрі түпнұсқа екенін тексеру маңызды.
Жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) туралы анықтама, оны «Форма-2» немесе «Ф-2» деп атайды, қазір меншік иесі кім екенін, ортақ иелер бар-жоғын және пәтерге тыйым немесе кепіл салынған-салынбағанын көрсетеді.
Қалай алуға болады
- Меншік иесінен анықтаманы мемлекеттік қызметтер порталында немесе eGov Mobile қосымшасында алып, сізге жіберуін сұраңыз.
- Немесе оны анықтамаларды үшінші тұлғалардың алу сервисі арқылы өзіңіз тапсырыс беріңіз: меншік иесі сұрауды SMS кодымен растайды.
- Анықтама деректерін сатушының құжаттарымен және жеке куәлігімен салыстырыңыз.
Жаңалығы мен түпнұсқалығын тексеріңіз
Анықтама мәліметтерді берілген күні мен уақытына көрсетеді. Сатушы бір апта бұрынғы анықтаманы жіберсе, осы уақытта тыйым немесе кепіл пайда болуы мүмкін. Кепілпұл алдында және мәміле алдында жаңасын сұраңыз. Электрондық анықтаманың түпнұсқалығы QR-код бойынша немесе egov.kz сайтындағы электрондық құжаттарды тексеру сервисі арқылы тексеріледі: деректер сізге жіберілгенмен сәйкес келуі керек. Мәтіні өзгертілген скан немесе фото мұндай тексеруден өтпейді.
Анықтамадан нені қарау керек
- Меншік иесі сатушымен сәйкес келе ме
- Сатуға келісімі қажет басқа меншік иелері жоқ па
- Тыйым, кепіл немесе шектеу жоқ па
- Мекенжайы мен ауданы хабарландырумен сәйкес келе ме
Анықтама нені көрсетпейді
Анықтама сатушының пәтерге құқығы бар жұбайы бар-жоғын, пәтерде кім тіркелгенін және онда кім тұруға құқылы екенін, мұрагерлердің даулап жатқанын айтпайды. Бұл сатушының құжаттары бойынша бөлек тексеріледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Мәміле алдында ЖШС-ті немесе ЖК-ні қалай тексеруге болады
Алдын ала төлем жасамас немесе шартқа қол қоймас бұрын серіктесті ресми сервистерде тексеріңіз. ЖШС пен ЖК үшін жол сәл өзгеше.
ЖШС: БСН-і бар заңды тұлға, ол туралы мәліметтер Заңды тұлғалардың ұлттық тізілімінде бар. ЖК: кәсіпкер ретінде тіркелген азамат, ол ЖСН бойынша жұмыс істейді, оған заңды тұлға туралы анықтама жоқ. Сондықтан алдымен алдыңызда кім тұрғанын анықтаңыз.
Егер бұл ЖШС болса
- Тіркеу. egov.kz сайтында тіркелген заңды тұлға туралы мәліметтерге тапсырыс беріңіз: атауы, тіркелген күні, басшысы, құрылтайшылары, мекенжайы.
- Өкілеттік. Шартқа басшы қол қоймаса, жарғыны және қол қоюшының өкілеттігін растайтын құжатты сұраңыз.
- Салықтар. БСН бойынша салық берешегін Мемлекеттік кірістер комитетінің порталында тексеріңіз, компанияның тарату сатысында емес екеніне көз жеткізіңіз.
- Атқарушылық іс жүргізулер. БСН-ді атқарушылық іс жүргізулердің ашық тізілімінен тексеріңіз.
Егер бұл ЖК болса
- Тіркеу. ЖК-ні ЖСН бойынша stat.gov.kz сайтындағы статистикалық бизнес-тіркелімнен немесе МКК сайтындағы салық төлеушілер арасынан табыңыз: мәртебесі, қызмет түрі, тіркелген күні.
- Жеке басы. Шарттағы ТАӘ мен ЖСН-ді кәсіпкердің жеке куәлігімен салыстырыңыз.
- Салықтар және іс жүргізулер. ЖСН бойынша салық берешегін және атқарушылық іс жүргізулер тізілімін ЖШС сияқты тексеріңіз.
- Маңызды: ЖК өз борыштары бойынша бүкіл мүлкімен жауап береді, бірақ бұл оның мүлкі бар екеніне кепілдік бермейді.
Барлығы үшін
Қызмет лицензияланатын болса, лицензияны немесе хабарламаны тексеріңіз: мұны қалай істеу керек.
Алаңдатарлық белгілер
- Компания жақында тіркелген, бірақ үлкен алдын ала төлем сұрайды
- Басшы немесе құрылтайшы мәміле алдында ғана ауысқан
- Салық берешегі немесе атқарушылық іс жүргізу бар
- Жарғы мен сенімхатты жібергісі келмейді
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Соттылықтың бар-жоғы туралы анықтама: онлайн қалай алуға болады
Анықтаманы бірқатар салаларда жұмысқа орналасқанда, қамқоршылық органдары үшін, виза үшін және басқа жағдайларда сұрайды. Оны онлайн, кезексіз алуға болады.
Соттылықтың бар-жоғы туралы анықтама электрондық үкімет порталы мен eGov Mobile қосымшасы арқылы беріледі.
Қалай алуға болады
- egov.kz сайтында «Соттылықтың бар-жоғы туралы анықтама беру» қызметін ашыңыз немесе оны eGov Mobile-дан табыңыз.
- Порталға кіріп, «Қызметке онлайн тапсырыс беру» батырмасын басыңыз.
- Өтінімді толтырып, ЭЦҚ-мен немесе SMS-құпиясөзбен қол қойыңыз. SMS үшін телефон нөмірі мобильді азаматтар базасында тіркелген болуы керек.
- Дайын анықтаманы жеке кабинеттегі «Қызмет алу тарихы» бөлімінен жүктеп алыңыз.
Балаға анықтама
Кәмелетке толмаған балаға анықтаманы оның заңды өкілі, мысалы ата-анасы, балаға виза ресімдеу немесе ұйымдастырылған топ құрамында сапарға шығу үшін талап етілгенде тапсырыс бере алады. Балаға тапсырысты онлайн беруге бола ма, қызметте тексеріңіз немесе заңды өкіл екеніңізді растайтын құжаттармен ХҚКО-ға жүгініңіз.
Анықтама шетелде керек болса
Шетелдік органдар электрондық анықтаманы көбіне сол күйінде қабылдамайды. Әдетте қағаз анықтама, апостиль қою немесе консулдық заңдастыру және аударма керек. Талаптар елге байланысты, сондықтан тапсырыс бергенге дейін оларды елшіліктен немесе анықтаманы сұрап отырған ұйымнан нақтылаңыз.
Қанша уақыт жарамды
Заң бірыңғай қолданылу мерзімін белгілемейді. Оны анықтаманы сұрайтын ұйым анықтайды, сондықтан анықтама қаншалықты жаңа болуы керектігін алдын ала нақтылаңыз.
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
adilet.zan.kz сайтынан заңды қалай табу және дұрыс оқу керек
Заңдар жиі өзгереді, ал интернетте ескірген көшірмелер көп. Ресми мәтінді қалай табуға болатынын және қай редакцияны қолдану керегін айтамын.
Әділет министрлігінің «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі Қазақстанның заңдарын, кодекстерін және заңға тәуелді актілерін тегін жариялайды. Бұл ресми дереккөздердің бірі, оған бөгде сайттардағы көшірмелерден гөрі көбірек сенген жөн.
Қажетті норманы қалай табу керек
- adilet.zan.kz сайтын ашып, іздеуге құжаттың атауын енгізіңіз, мысалы «Азаматтық кодекс».
- Құжаттың мәртебесін тексеріңіз: қолданыста ма, әлде күшін жойды ма.
- Бапты мазмұн арқылы немесе бет бойынша іздеу арқылы табыңыз және оның астындағы ескертпелерді оқыңыз.
Қай редакцияны қолдану керек
Бұл басты сұрақ. Қатынастарға, әдетте, оқиға болған күні қолданыста болған редакциядағы заң қолданылады: шарт жасалған, жұмыстан шығарылған, мұра ашылған күн. Жаңа норма өткенге заңда тікелей көрсетілген жағдайда ғана қолданылады. Сондықтан қазіргі мәтінге ғана емес, өзгерістің қолданысқа енгізілген күніне де қараңыз: ол бапқа ескертпеде көрсетілген, ал бұрынғы редакцияларды құжаттың өзгерістер тарихынан ашуға болады.
Конституциялық Соттың шешімдері
Егер Конституциялық Сот норманы Конституцияға сәйкес емес деп таныса, заң мәтіні әлі өзгертілмесе де, ол күшін жояды немесе сот берген түсіндірмеде қолданылады. Әдетте Әділетте бұл туралы бапқа ескертпе болады, ал Конституциялық Соттың нормативтік қаулыларының өзі де жарияланған. Мысал: 2026 жылғы қаулылардан кейін еңбек даулары бойынша сотқа жүгіну мерзімдері.
Жиі кездесетін қателер
- Заңның көшірмесін бөгде сайттан оқу: ол ескірген болуы мүмкін
- Бапты қашан және қалай өзгерткені көрсетілген ескертпелерді өткізіп жіберу
- Нормалардың соттарда қалай қолданылатынын түсіндіретін Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларын есепке алмау
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Компания мен ЖК-ның лицензиясын немесе хабарламасын БСН/ЖСН бойынша қалай тексеру керек
Қызметтің кейбір түрлеріне лицензия керек, басқаларына хабарлама жеткілікті, ал көбіне екеуі де керек емес. Қалай тексеру керегін және неге қарау керегін айтамын.
Қазақстанда рұқсат беру құжаттары elicense.kz порталы арқылы беріледі, олар туралы мәліметтер бірыңғай базада сақталады. Компанияның немесе ЖК-нің рұқсат беру құжаттарын порталдағы ашық іздеуден кірусіз табуға болады.
Қандай түрлері бар
- Лицензия «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңмен белгіленген тізбедегі қызмет түріне беріледі
- Лицензияға қосымша қызметтің кіші түрлерін айқындайды. Лицензия болуы мүмкін, бірақ қосымшада қажетті кіші түр болмауы мүмкін
- Екінші санаттағы рұқсат жекелеген әрекеттерге немесе объектілерге беріледі
- Хабарлама рұқсат емес: кәсіпкер мемлекетке қызметті бастағаны туралы хабарлайды, және бұл жеткілікті
Қалай тексеру керек
- elicense.kz сайтын ашып, рұқсат беру құжаттарын іздеу бөлімін табыңыз. Сондай-ақ «Рұқсаттар мен лицензияларды тексеру» қызметін ашуға болады.
- Компанияның немесе ЖК-ның БСН/ЖСН енгізіңіз.
- Қызметтің түрі мен кіші түрін, нөмірі мен берілген күнін, кім бергенін және құжаттың қазір қолданыста екенін қараңыз.
- Деректерді шартта немесе коммерциялық ұсыныста көрсетілгенмен салыстырыңыз.
Бұл қашан маңызды
Лицензия бәріне бірдей керек емес. Мысалы, пәтерді кәдімгі жөндеуге лицензия қажет емес, ал кейбір құрылыс-монтаж жұмыстары мен жобалауға объектінің санатына қарай ол міндетті. Қысқа курстар өткізетін оқу орталығы лицензиясыз жұмыс істей алады, ал белгіленген үлгідегі білім туралы құжаттар беретін ұйымда ол болуы міндетті. Сондықтан алдымен нақты жұмысқа рұқсат беру құжаты қажет пе, соны анықтаңыз.
Нені ескеру керек
- Құжат жұмыстардың басқа түріне немесе кіші түріне берілген
- Қолданылу мерзімі аяқталған немесе қолданылуы тоқтатыла тұрған
- Құжат атауы ұқсас басқа компанияға ресімделген
Лицензия міндетті болып, ол болмаса, бұл мәміленің жарамдылығына және орындаушының жауапкершілігіне әсер етуі мүмкін. Тексеру нәтижесін сақтаңыз: скриншот дәлел ретінде пайдалы болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Қазақстанда ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау: теріске шығару, жою және өтемақы
Жалған пост, пікір немесе чаттағы хабарлама жұмыс пен клиенттерден айыруы мүмкін. 2026 жылы Жоғарғы Сот осындай істер бойынша жаңа түсіндірмелер қабылдады. Нені талап етуге болатынын және қалай әрекет ету керегін айтамын.
Заң адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін және адамның, ЖК мен компанияның іскерлік беделін қорғайды. Негізгі норма: Азаматтық кодекстің 143-бабы. 2026 жылғы 20 мамырда Жоғарғы Сот соттардың ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы заңнаманы қолдануы туралы жаңа № 3 нормативтік қаулы қабылдады. Ол алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап, ал 1, 13 және 26-тармақтары 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді (26-тармақ). 1992 жылғы № 6 бұрынғы қаулы күшін жойды.
Нені талап етуге болады
- Жалған мәліметтерді теріске шығару: егер олар БАҚ-та шықса, сол БАҚ-та, басқа жағдайларда теріске шығару тәсілін сот анықтайды
- Интернетте орналастырылған мәліметтерді жоюды және теріске шығаруды желі пайдаланушыларына жеткізетін тәсілмен жүргізуді (ЖС № 3 НҚ 19-тармағы)
- Мәліметтер ұйымның құжатында болса, құжатты ауыстыру немесе кері қайтарып алу
- Залалды өтеу: мысалы, бұзылған мәмілелер немесе жоғалтқан клиенттер үшін
- Адам зардап шекса, моральдық зиянның өтемақысын. Компания залалды өтеуді талап ете алады, заңды тұлғаға моральдық зиян өтелмейді
- Өз жауабыңызды сол БАҚ-та жариялауды
Сот арқылы кешірім сұратуды талап етуге болмайды: заң қорғаудың мұндай тәсілін көздемейді. Кешірім тек татуласу немесе медиативтік келісім бойынша мүмкін (ЖС № 3 НҚ 21-тармағы).
Нені дәлелдеу керек
Теріске шығару үшін сот үш мән-жайды тексереді: жауапкер сіз туралы мәліметтер таратты, бұл мәліметтер абыройға нұқсан келтіреді және олар шындыққа сәйкес келмейді. Біреуі болмаса, теріске шығарудан бас тартылады.
Мәліметтердің шын екенін жауапкер дәлелдеуі керек. Сізге тарату фактісі мен мәліметтердің абыройға нұқсан келтіретін сипаты жүктеледі. Залал мен моральдық зиян үшін бұл аз: зиянның өзін, оның мөлшерін және жарияланыммен байланысын бөлек дәлелдеу керек. Клиенттің бас тартуы, бұзылған шарт, жарияланымға байланысты сізге жасалған өтініштер, уайымға қатысты медициналық құжаттар: мұның бәрі бөлек жиналады.
Пікір ме, факт пе
Сот тексеруге болатын фактілер туралы мәлімдемелерден қорғайды: «борышты қайтармады», «клиенттерді алдады», «лицензиясыз жұмыс істейді». Бағалау пікірін сот арқылы теріске шығаруға болмайды. Бірақ шекара контекстке байланысты: «нашар маман» деген сөздің өзі әдетте пікір, ал «нашар маман, менің барлық істерімді жеңіліп, істемеген жұмысы үшін ақша алды» деген тексерілетін мәлімдемелерді қамтиды. Сот жарияланымды тұтастай бағалайды.
БАҚ-тағы жауап
Егер БАҚ сіздің құқықтарыңыз бен заңды мүдделеріңізге нұқсан келтіретін, бірақ абыройды кемсітпейтін немесе теріске шығаруға жатпайтын мәліметтерді жарияласа, өз жауабыңызды жариялауды талап етуге құқылысыз. Жауап басқа тақырыптағы дербес жарияланым емес, жарияланған мәліметтерге қатысты болуы керек.
Интернетте жазса
- Мәліметтер таратылған аккаунттың немесе нөмірдің авторы мен иесі жауапкер болуы мүмкін
- Жарияланымға жазылған пікірлер үшін пікір авторы жауап береді
- Мәліметтерді таратқан адамды анықтау мүмкін болмаса, мысалы аноним аккаунт, сотқа мәліметтерді шындыққа сәйкес емес деп тану туралы арызбен жүгінуге болады (АК-нің 143-бабының 7-тармағы). Құқық туралы дау болмаса, мұндай арыз ерекше іс жүргізу тәртібімен қаралады
- Мәліметтерді БАҚ, оның ішінде интернет-басылым жарияласа, алдымен редакцияға жазбаша жүгіну керек: редакция бас тартса немесе бір ай ішінде жарияламаса, сот теріске шығару немесе жауап туралы талапты қарайды (АК-нің 143-бабының 4-тармағы). Онсыз талап арыз қайтарылады
Дәлелдемелерді қалай бекіту керек
- Бірден күні, сілтемесі және аккаунт атауы бар скриншоттар жасаңыз.
- Сілтемелерді сақтаңыз, бейне болса, оны жүктеп алыңыз.
- Талап арыз бергенге дейін дәлелдемелерді нотариуста қамтамасыз етіңіз («Нотариат туралы» Заңның 98-бабы): бетті қарау хаттамасы жарияланымды қарау күніне тіркейді. Бұл маңызды, өйткені жарияланымды өшіріп тастауы мүмкін.
- Зиянның дәлелдерін жинаңыз: клиенттердің бас тартулары, бұзылған шарттар, жарияланымға байланысты сізге келген өтініштер.
Сот хат алмасу мен скриншоттарды қалай бағалайтыны туралы толығырақ «WhatsApp-тағы хат алмасу дәлел ретінде» мақаласында.
Мерзімдер
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талаптарға жалпы ереже бойынша талап қою мерзімі қолданылмайды (АК-нің 187-бабы). Бірақ ерекшеліктер бар. БАҚ-қа теріске шығару туралы талаптар үшін заң арнайы мерзім белгілейді: мәліметтер жарияланған күннен бастап бір жыл (ҚР 2024 жылғы 19 маусымдағы № 93-VIII «Масс-медиа туралы» Заңының 38-бабының 1-тармағы). Залалды өтеу туралы талап мүліктік, оған үш жылдық жалпы талап қою мерзімі қолданылады. Қалай болғанда да созбаған жөн: жарияланымдар өшіріледі, ал куәгерлер егжей-тегжейді ұмытады.
Мемлекеттік баж
Мемлекеттік баж мүліктік емес талап бойынша төленеді. Моральдық зиянды өтеу туралы талаптан адам соманың 1%-ын, компания залалды өтеу туралы талаптан 3%-ын төлейді.
Бұл қашан құқық бұзушылық та болады
Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлайтын немесе беделге нұқсан келтіретін көрінеу жалған мәліметтер жала болып табылады. 2020 жылдан бастап ол қылмыс емес, ӘҚБтК-нің 73-3-бабы бойынша әкімшілік құқық бұзушылық: ол үшін айыппұл немесе әкімшілік қамаққа алу тағайындалады, жала көпшілік алдында немесе интернетте таратылса, қатаңырақ. Әкімшілік жауапкершілікке тарту мен азаматтық талап арыз бірін-бірі жоққа шығармайды.
Құқықтық негіз: ҚР Азаматтық кодексі (9, 141, 143, 187-баптар), ҚР Жоғарғы Сотының 2026 жылғы 20 мамырдағы № 3 нормативтік қаулысы, ҚР «Масс-медиа туралы» Заңы (38-бап), ҚР «Нотариат туралы» Заңы (98-бап), ҚР ӘҚБтК (73-3-бап).
Қазақстанның мемлекеттік сайттарында бөгде адамның келісімінсіз нені тегін тексеруге болады
Компаниялар туралы көп мәлімет және адамдар туралы мәліметтердің бір бөлігі ашық. Тексеруді бірнеше минутта өзіңіз жасай алатын ресми сервистерді жинадым.
Төменде тек мемлекеттік органдардың ресми сайттары. Сервистердің бір бөлігі кірусіз жұмыс істейді, бір бөлігіне egov.kz-ке кіру керек, бірақ тексерілетін адамның немесе компанияның келісімі талап етілмейді.
Порталға кірмей
- БСН/ЖСН бойынша салық берешегі. Мемлекеттік кірістер комитетінің «Салық берешегінің жоқ (бар) екені туралы мәліметтер» қызметі.
- Атқарушылық іс жүргізулер. Әділет министрлігінің АИС ОИП ашық тізілімі: іс жүргізу бар ма, сот орындаушысы кім, борыш қандай негізде пайда болған.
- Банкроттар. Сот шешімімен банкрот деп танылған борышкерлердің тізімдерін Қаржы министрлігі жариялайды.
- Лицензиялар мен хабарламалар. elicense.kz сайтында рұқсат беру құжаттарын ашық іздеу.
- Өз әкімшілік айыппұлдарыңыз. Бас прокуратураның «Айыппұлдарың туралы біл» қызметі: ЖСН және жеке куәлік нөмірі керек.
- Компания мен ЖК туралы мәліметтер. stat.gov.kz сайтындағы статистикалық бизнес-тіркелім: атауы, қызмет түрі, мекенжайы, мәртебесі. Сайт тіркелуді сұрауы мүмкін.
- Заңдар. Заңдардың мәтіндері және нормативтік қаулылар adilet.zan.kz сайтында.
egov.kz-ке кіріп, бірақ бөгде келісімсіз
- ЖШС туралы мәліметтер. «Тіркелген заңды тұлға, филиал немесе өкілдік туралы мәліметтер беру» қызметі: басшысы, құрылтайшылары, мекенжайы, тіркелген күні.
- Шетелге шығуға тыйым. «Шетелге шығуға тыйымның бар-жоғын тексеру» қызметі.
Келісім не үшін қажет
Бөгде пәтерге құқықтар туралы анықтаманы (Ф-2), адамның тұрғылықты жері бойынша тіркелгені туралы мәліметтерді және кейбір басқа дербес мәліметтерді тек иесінің келісімімен, үшінші тұлғалардың анықтамалар сервисі арқылы алуға болады: ол сұрауды СМС-кодпен растайды. Бұрынғы түрдегі мекенжай анықтамалары 2019 жылғы 1 қарашадан бастап жойылды, енді тұрғылықты жері бойынша тіркеу туралы мәліметтер egov.kz арқылы беріледі. Толығырақ пәтерді тексеру туралы нұсқаулықта.
Дереккөз: Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының ресми порталдары. Порталдардағы бөлім атаулары кейде өзгереді; батырма басқаша аталса, қызметті портал іздеуінде атауы бойынша іздеңіз.
Клиенттердің пікірлері
Мен көмектескен адамдардың сөздері: қарыздар, шарттар, мұра, соттар, бизнес.
«Адвокат Айдана Кусатаеваға кәсібилігі, қолдауы және мінсіз жұмысы үшін үлкен алғысымды білдіргім келеді. Оның біліктілігі мен ұсақ-түйекке дейінгі мұқияттылығының арқасында іс менің пайдама шешілді. Маған шынымен көмектесіп жатқанын, істі жай ғана «өтеп» жатпағанын сездім.»
«Айдананы мен бірге жұмыс істеген адвокаттардың ең үздігі ретінде ұсынамын. Мен өзім заңгермін және жай ғана табыс тапқысы келетін адамды сіздің нәтижеңіз үшін бар күшін салатын адамнан ажырата аламын. Егер ұту мүмкіндігі аз болса, ол бұл туралы ашық айтады.»
«Мен бірден бірнеше беделді заң компаниясына жүгіндім, бірақ тек Айдана Ерланқызы басқа заңгерлер тіпті назар аудармаған егжей-тегжейлерді бірден көрді. Маған іс 100% ұтылады деген еді. Мәселем шешілді.»
«Мүлдем өлі істі Айдана алып шықты. Бір ғана кеңесінің өзі қарсы тарапты әбігерге салды. Бірдеңе қайтарады деп ойламаған едім, ал сол күні, бірнеше сағаттан кейін ақша түсті.»
«Адвокатты достарымның кеңесімен таптым және сәл де өкінбеймін. Ол қазір біздің отбасылық адвокатымыз және бизнес бойынша кеңес береді. Шарттары өте сауатты, барлық жұмысты уақтылы орындайды. Шын жүректен ұсынамын.»
«Көршілермен сот дауы бойынша күрделі мәселемен жүгіндік. Айдана тәуекелдерімізді сауатты түсіндіріп, мұндай істердің қалай өтетінін айтып, келесі қадамдар бойынша дұрыс ұсыныстар берді. Нәтижеге жұбайыммен екеуміз ризамыз.»
«Мұраға дау айту туралы азаматтық іс бойынша бірге жұмыс істедік. Өте ризамыз, іс біздің пайдамызға шешілді. Өте сауатты, тәжірибелі және жауапты адвокат.»
«Әрдайым заман ағымымен қатар жүретін және кез келген сұрағымызға жауап білетін өте білікті, жедел заңгер. Шарттарды керемет жасайды.»
«Керемет маман. Жетіспейтін құжаттар мен басқа да қиындықтарға қарамастан талап арызды тез әрі нақты жасады. Әрі қымбат емес, бұл мен үшін өте маңызды болды. Құжаттарды қалай ресімдеп, сотқа жіберу керегін сауатты, тармақ бойынша түсіндірді.»
Пікірлер авторлардың келісімімен жарияланады. Пікірлердің бір бөлігі мен адвокат болып жұмыс істеген кезеңде қалдырылған. Қазір мен заңгер ретінде, «Kussatayev law firm» ЖК ретінде жұмыс істеймін. Әр істегі нәтиже жеке.
Жағдайыңызды талқылайық
Кеңеске жазылыңыз: құжаттарды қарап, іс-әрекет тәртібін ұсынамын.
Кусатаева Айдана Ерланқызы, заңгер: Астана және бүкіл Қазақстан
Азаматтық және корпоративтік істер. Адал, түсінікті, істің барлық сатысында.

Айдана Кусатаева
Азаматтық және корпоративтік істер жөніндегі заңгер
Мен заңгермін. Он жылдан астам уақыт Астана және Қазақстанның басқа өңірлерінің соттарында азаматтық және корпоративтік істерді жүргіземін: азаматтар мен компаниялардың қарыз және шарттық даулар, мұрагерлік, отбасылық және еңбек мәселелері, корпоративтік қақтығыстар бойынша құқықтарын қорғаймын.
Әр істі құжаттарды зерделеуден және перспективаларды объективті бағалаудан бастаймын. Шарт жасасқанға дейін анық түсінік аласыз: қандай дәлелдер бар, неден жетіспейді және қандай нәтиже шынайы.
Менің қағидаттарым
- Мүмкіндік туралы шындықты, тіпті ол жағымсыз болса да, айтамын
- Түсінікті тілмен түсіндіремін
- Құнын жұмыс басталғанға дейін айтамын және шартта бекітемін
Instagram-да істер мен заңдарды талдаймын, мұнда мені 35 мың адам оқиды. Талдауларды оқу
Лицензия және сертификаттар
Лицензия мен үзіндідегі жеке деректер жасырылған. Үлкейту үшін құжатты басыңыз.
Біліктілікті арттыру
Істер не дейді
Жағдайыңыз туралы айтыңыз
Перспективаларға құқықтық баға беруді жұмыс басталғанға дейін жасаймын.
Заңгердің байланыстары: Астана және бүкіл Қазақстан
WhatsApp-қа жазыңыз немесе қоңырау шалыңыз. Жұмыс уақытында жауап беремін.
Астанада қабылдау
Астана, Е 36 көшесі, 5-үй, 32 тұрғын емес үй-жай (Нұра ауданы)
Астанада алдын ала жазылу бойынша бетпе-бет. Онлайн кеңес беремін және Қазақстанның барлық өңірлерінде істер жүргіземін.
Кеңеске жазылыңыз
Сайттан қалаған уақытты таңдаңыз. Уақыттың бос екенін тексеріп, жазылуды WhatsApp арқылы растаймын.
Кеңеске жазылу
Қалаған уақытты таңдаңыз. Уақыттың бос екенін тексеріп, жазылуды WhatsApp арқылы растаймын. Кеңес онлайн немесе Астанада бетпе-бет.
1. Күнді таңдаңыз
Күндерді солға және оңға сырғытыңыз
2. Уақытты таңдаңыз
- 1Сіз қалаған уақытты таңдайсыз және атыңыз бен телефоныңызды қалдырасыз.
- 2Өтінімді WhatsApp арқылы жібересіз: сайттың өзі оны жібермейді.
- 3Уақыттың бос екенін тексеремін, құнын, ұзақтығын және ауыстыру шарттарын хабарлаймын.
- 4Сіз кеңес ақысын төлейсіз, мен жазылуды растаймын.
- 5Кеңесте құжаттарды зерделейміз, перспективалар мен тәуекелдерді бағалаймыз, іс-әрекет тәртібін айқындаймыз.
Кеңес барынша пайдалы болуы үшін іс бойынша құжаттарды ала келіңіз: шарт, хат алмасу, қолхаттар, чектер, актілер, сот шешімдері. Құжатсыз да бастауға болады: кездесуде қандай дәлелдер жинау керектігін айтамын.
Бірден ыңғайлы ма? WhatsApp-қа жазыңыз немесе қоңырау шалыңыз. Дс-Жм 9:30-18:30, түскі үзіліс 13:00-14:30
Құпиялылық саясаты
1. Жалпы ережелер
Бұл саясат сайтқа кірушілердің дербес деректері қалай өңделетінін түсіндіреді. Оператор: жеке кәсіпкер Кусатаева Айдана Ерланқызы, «Kussatayev law firm» ЖК (телефон +7 701 844 08 24). Өңдеу «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» 2013 жылғы 21 мамырдағы № 94-V Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүргізіледі. Сайттағы жазылу нысанын немесе чатты пайдаланып, келісімді белгілей отырып, сіз осы саясаттың шарттарын қабылдайсыз.
2. Қандай деректер өңделеді
- сізге қалай жүгіну керек екенін білдіретін аты-жөніңіз;
- телефон нөмірі (WhatsApp болғаны жақсы);
- егер көрсетсеңіз, жүгіну тақырыбы және жағдайдың қысқаша сипаттамасы;
- консультацияның таңдалған күні мен уақыты;
- техникалық деректер: беттер жүктелгенде берілетін IP-мекенжай және браузер туралы мәліметтер (6-бөлімді қараңыз).
Біз нені сұрамаймыз
Төлқұжат деректерін, ЖСН-ді, банк карталары мен шоттарының нөмірлерін нысан мен чатта көрсету қажет емес. Іс бойынша құжаттар консультацияның өзінде беріледі. Сайт жарнамалық және аналитикалық cookie пайдаланбайды, келушілердің профильдерін құрмайды және таргеттелген жарнама көрсетпейді. Басты бетте қалаңызды көрсету үшін сайт ашылғанда IP-мекенжайыңыз автоматты түрде шетелдік GeoJS сервисіне (get.geojs.io) беріледі, ол қала мен өңірді қайтарады. Сайт IP-мекенжай мен қаланы сақтамайды: сапар уақытында қала тек браузеріңізде есте сақталады және тек бетте көрсету үшін пайдаланылады.
3. Өңдеу мақсаттары
- сізді кеңеске жазу және сізге уақыт бекіту;
- жүгінуіңіз бойынша сізбен байланысу (қоңырау, WhatsApp);
- сіз көрсеткен тақырып бойынша кеңеске дайындалу;
- сайт арқылы қойылған сұрағыңызға жауап беру.
4. Құқықтық негіз: сіздің келісіміңіз
Деректер тек сіздің келісіміңізбен өңделеді, оны сіз жазылу нысанында белгі қою немесе чатта растау арқылы бересіз. Келісім ерікті түрде, 3-бөлімде көрсетілген мақсаттарға беріледі және сол мақсаттарға жеткенге дейін немесе қайтарып алынғанға дейін әрекет етеді. Келісімді белгілемесеңіз, сайт арқылы жазылу қолжетімсіз: жай ғана қоңырау шалуға немесе WhatsApp-қа жазуға болады.
Келісім мәтіні
Жазылу нысанында келісімді белгілеу немесе осы саясатқа сілтемесі бар хабарлама жіберу арқылы мен, нысанда өз атымды көрсеткен адам, операторға, жеке кәсіпкер Кусатаева Айдана Ерланқызына, «Kussatayev law firm» ЖК (телефон +7 701 844 08 24): дербес деректерімді жинауға және өңдеуге келісім беремін: атым, телефон нөмірім, жүгіну тақырыбы, жағдайдың сипаттамасы, консультацияның таңдалған күні мен уақыты, сондай-ақ техникалық деректер (IP-мекенжай, браузер туралы мәліметтер). Мақсаттары: консультацияға жазу, менімен байланыс және консультацияға дайындық. Оператор деректерді үшінші тұлғаларға тек сайттың жұмысы мен байланыс үшін қажетті көлемде (WhatsApp, GitHub Pages хостингі, GeoJS сервисі) және заңда көзделген жағдайларда беруге құқылы. Дербес деректерді трансшекаралық беру жүзеге асырылады: аталған сервистер Қазақстан Республикасынан тыс жерде орналасқан. Деректерімді жалпыға қолжетімді көздерде тарату жүзеге асырылмайды. Келісім өңдеу мақсаттарына жеткенге дейін немесе ол кері қайтарылғанға дейін әрекет етеді; келісімді кез келген уақытта 11-бөлімдегі тәсілдермен кері қайтаруға болады.
5. Деректермен қандай әрекеттер орындалады
Сіз енгізген деректерді заңгерге хабарлама қалыптастыру үшін пайдалану, алынған хат алмасуды сақтау, сіздің өтінішіңіз бойынша өзгерту және толықтыру, бұғаттау және жою. Деректер жалпыға қолжетімді көздерде таратылмайды.
6. Үшінші тұлғаларға беру
Деректер сатылмайды, жарнама сервистеріне берілмейді және таратылымдар үшін пайдаланылмайды. Аты, телефоны, тақырыбы және жағдайдың сипаттамасы заңгерге қолжетімді. Одан бөлек, кейбір мәліметтерді сайт жұмыс істейтін сервистер техникалық түрде өңдейді: WhatsApp (Meta Platforms): сіз заңгерге жіберетін хабарлама; GitHub Pages сайт хостингі (GitHub, АҚШ): беттер жүктелгенде IP-мекенжай мен браузер туралы мәліметтер; GeoJS: қаланы анықтау үшін IP-мекенжай. Бұл сервистер шетелде орналасқан, сондықтан мұндай беру трансшекаралық болып табылады және сіздің келісіміңізбен жүзеге асырылады (Дербес деректер туралы заңның 16-бабы). Өзге беру тек заңда тікелей көзделген жағдайларда ғана мүмкін (мысалы, уәкілетті мемлекеттік органның сұрауы бойынша).
7. Деректер қайда сақталады
Сайт атыңызды, телефоныңызды және жағдайдың сипаттамасын сақтамайды: енгізілген деректер дайын хабарламаға айналады, оны сіз заңгерге WhatsApp арқылы өзіңіз жібересіз. Сайт серверінде сіз туралы ешқандай мәліметсіз тек бос емес уақыттың техникалық белгісі (слот идентификаторы) қалады. Сіздің хабарламаңыз заңгердің Қазақстанда орналасқан құрылғысындағы WhatsApp хат алмасуында сақталады; WhatsApp оны өз ережелері бойынша өңдейді. Хат алмасуға қол жеткізу құрылғы мен мессенджер құралдарымен қорғалған.
8. Сақтау мерзімдері және жою
Хат алмасудағы деректер 3-бөлімдегі мақсаттарға қажет мерзімнен артық сақталмайды. Кеңестен кейін немесе олардың қажеттілігі жойылғанда, сондай-ақ келісім қайтарып алынғаннан кейін, егер заң немесе заң көмегін көрсету туралы шарт өзгеше талап етпесе, олар жойылады. Хат алмасуыңызды жою үшін бұл туралы заңгерге жазыңыз.
9. Қорғау шаралары
Ұйымдастырушылық және техникалық шаралар қолданылады: шектеулі қол жеткізу, қорғалған байланыс (HTTPS), деректерді жарнама желілеріне бермеу, тек қажетті ең аз көлемін сақтау. Кеңесте заңгерге айтқан мәліметтеріңіз құпия болып табылады.
10. Сіздің құқықтарыңыз
- деректеріңіздің өңделетін-өңделмейтінін білу және бұл туралы ақпарат алу;
- деректер толық емес немесе дұрыс емес болса, оларды өзгертуді немесе толықтыруды талап ету;
- деректер заңды бұза отырып өңделсе, оларды бұғаттауды немесе жоюды талап ету;
- өңдеуге берілген келісімді кез келген уақытта қайтарып алу;
- құқықтарыңызды қорғау үшін уәкілетті мемлекеттік органға немесе сотқа жүгіну, оның ішінде зиянды өтеуді талап ету.
11. Қалай жүгінуге немесе келісімді қайтарып алуға болады
WhatsApp-қа жазыңыз немесе +7 701 844 08 24 нөміріне қоңырау шалыңыз, не «Байланыс» бөліміндегі мекенжай бойынша жүгініңіз. Қалдырған атыңыз бен телефоныңызды және сұрауыңызды көрсетіңіз. Жауап заңда белгіленген мерзімде беріледі.
12. Кәмелетке толмағандар
Сайт кәмелетке толғандарға арналған. Егер жүгіну балаға қатысты болса, нысанды оның заңды өкілі толтырады.
13. Саясаттың өзгеруі
Өзекті нұсқасы әрқашан осы бетте орналастырылады. Соңғы редакция күні: 2026 жылғы 17 қараша.